Црвен плоштад (, транск. Краснаја плошчад) — еден од најстарите и најголемите плоштади во Москва, главниот град на Русија. Се наоѓа во историскиот центар на Москва, во источните ѕидови на кремљ. Плоштадот е градско обележје на Москва, со познати градби како што се катедралата Свети Василиј, мавзолејот на Ленин и Државната универзална стоковна куќа. Покрај тоа, од 1990 година е дел од светското наследство на УНЕСКО.
Од античко време, плоштадот служел како трговско место, каде што се подигале привремени и постојани трговски центри многу векови по ред. За време на советскиот период, на плоштадот се одржувале воени паради и демонстрации; по распаѓањето на СССР, започнал да се користи за јавни настани и концерти.
Вкупната должина е 330 метри, ширината е 75 метри, површината е 24.750 м². Поплочен со камења од кримски габро-дијабаз.
Местоположба лево|мини|Карта на Црвениот плоштад од 1917 година Црвениот плоштад има речиси правоаголна форма и е широк 70 метри и долг 330 метри. Се протега по должина од северозапад кон југоисток по дел од ѕидот на Кремљ што ја формира неговата граница на југозападната страна. На североисток, плоштадот е ограничен со зградата на стоковната куќа ГУМ и старата област Китај-город, на северозапад со Државниот историски музеј и Портата на Воскресението и на југоисток со катедралата Свети Василиј. Улицата Тверскаја започнува северозападно од плоштадот зад зградата на Државниот историски музеј, а на југоисток се наоѓа таканаречената Василевска падина, која води до реката Москва, која пак се спушта надолу и преку мост до округот Замоскворечие. Две улици се разгрануваат на североисток од Црвениот плоштад: улицата Николскаја, која го носи името на Николаевата кула во Кремљ, која е директно спротивна, и Илинка (Ильинка), и двете постоеле од 14 век и некогаш биле важни артерии на стара Москва. Денес самиот плоштад, со исклучок на пристапниот пат кој низ него води до Портата на Спасителот на Кремљ, е пешачка зона.
Потекло и име Главните плоштади во руските градови, како оние во Суздал, Јелец и Переслављ Залески, често се нарекуваат Краснаја плошчад, или Убав плоштад. Архаично, рускиот збор красная (краснаја) значел „убав“, но сега значи „црвено“, при што сегашниот збор за „убава“, красивая („красиваја“) е изведен од него.
Во Москва, името Црвен плоштад првично ја опишувала малата област помеѓу катедралата Свети Василиј, кулата Спаска во Кремљ и платформата на предвесникот на Лобноје Место. Царот Алексеј Михајлович официјално го проширил името за да го опфати целиот плоштад, кој претходно се нарекувал Пожар, или „опожарено место“, што одразува дека претходните згради што го заземале местото изгореле.
Историја Историјата на Црвениот плоштад се рефлектира во сликите на Василиј Суриков, Константин Јуон и други. Плоштадот требало да служи како главен пазар во Москва. Исто така, тоа било место на разни јавни церемонии и прогласи, а повремено се одржувало крунисување на руските цареви. Плоштадот постепено се градел оттогаш и бил користен за официјални церемонии од сите руски влади од неговото формирање.
Пред 18 век Источната страна на триаголникот на Кремљ, која се наоѓа во непосредна близина на Црвениот плоштад и се наоѓа помеѓу реките Москва и сега подземната река Неглинаја, се сметала за најранлива страна на Кремљ на напад, бидејќи не била ниту заштитена од реките, ниту која било друга природна бариера, како што биле останатите страни. Затоа, ѕидот на Кремљ бил изграден до својата најголема висина од оваа страна, а италијанските архитекти вклучени во изградбата на овие утврдувања го убедиле Иван Велики да ја исчисти областа надвор од ѕидовите за да создаде поле за пукање. Соодветните декрети биле издадени во 1493 и 1495 година. Тие повикале на уривање на сите згради на 110 сажини (234 метри) од ѕидот.
Од 1508 до 1516 година, италијанскиот архитект Алевис Новиот договорил изградба на ров пред источниот ѕид, кој требало да ги поврзе Москва и Неглинаја и просторот да се наполни со вода од Неглинаја. Овој ров, познат како Алевисов ров со должина од 541 метри должина и ширина од 36 метри, како и длабочина од 9,5–13метри бил обложен со варовник и, во 1533 година, ограден од двете страни со ниски, дебели запчани ѕидови од тули од 4 метри. Од оваа страна на ѕидот постоеле три квадратни порти, кои во 17 век биле познати како: Константино-Еленски, Спаски, Николски (заради нивните имиња на иконите на Константин и Елена, како и на Христос Спасителот и Св. Никола кој висел над нив). Последните две се директно спроти Црвениот плоштад, додека портата Константино-Еленски се наоѓала зад катедралата Свети Василиј. Во почетокот на 19 век, портата на Арката Константино-Еленски била поплочена со тули, но портата Спаски била главната предна порта на Кремљ и се користела за кралски влезови. Од оваа порта низ ровот се протегале дрвени и (по подобрувањата во 17 век) камени мостови. На овој мост се продавале книги, а во близина биле изградени камени платформи за пушки – „раскати“. Царскиот топот се наоѓал на платформата на местото Лобноје.
Плоштадот се нарекувал Велики Торг (Голем пазар) или едноставно Торг (Пазар), потоа Троицкаја по името на малата црква Троицкаја (Троица), изгорена во големиот пожар за време на татарската инвазија во 1571 година. После тоа, плоштадот го добил името Пожар, што значи „изгорено“. Дури во 1661–1662 година првпат се споменува со неговото современо име Краснаја - „Црвен“. десно|мини| Московски Кремљ (завршен 1495 година) Црвениот плоштад тогаш претставувал најважната сцена за пристигнување и трговски центар за Москва. И покрај тоа што Иван Велики наредил трговијата да се врши само од човек на човек, со текот на времето, овие правила биле олабавени и на плоштадот почнале да се појавуваат постојани пазарни згради. По пожарот во 1547 година, Иван Грозни ги реорганизирал дрвените продавници што ја обложувале неговата источна страна во пазарни линии. Улиците Илинка и Варварка биле поделени на горните линии (денес стоковна куќа ГУМ), средните линии и Долните линии, иако Долните линии веќе биле во Зарјадје.
По неколку години, на ровот под власта на Иван IV била изградена катедралата на Посредувањето на Богородица, попозната како катедрала Свети Василиј. Таа била првата зграда што му ја дало на плоштадот денешната карактеристична силуета (пирамидалните покриви сè уште не биле изградени на кулите на Кремљ). Во 1595 година, дрвените пазарни линии биле заменети со камен. Во тоа време, била изградена и платформа од тули за прогласување на царските едикти, позната како Лобноје Место.
Црвениот плоштад се сметал за свето место. Таму се одржувале разни празнични поворки, а за време на Цветници била организирана познатата „поворка на магаре“ во која патријархот, седнат на магаре, придружуван од царот и народот излегувал од катедралата Свети Василиј во Кремљ.
За време на протерувањето на полската војска од Москва во 1612 година, принцот Дмитриј Пожарски влегол во Кремљ преку плоштадот. Во спомен на овој настан, тој ја изградил Казанската катедрала во чест на „Казанската икона на Богородица“, која ја следела неговата војска во поход.
Во исто време (1624–1625), кулата Спаска добила современи шаторски покриви. Ова било направено на предлог и последователен нацрт на Кристофер Галовеј од Шкотска, кој бил повикан да го дизајнира часовникот на новата кула и предложил уредување на покривот на шаторот преку часовникот. Во средината на векот, на врвот на кулата бил поставен позлатен двоглав орел. По ова, плоштадот станал познат како Красиваја („убав“).
Кон крајот на 17 век (1679-1680) плоштадот бил исчистен од сите дрвени структури. Тогаш сите кули на Кремљ добиле покриви од шатори, освен Николскаја. Еден шатор бил подигнат на ѕидот над Црвениот плоштад (т.н. Царска кула, за да може царот од ова место да ги следи церемониите на плоштадот). Покриви од шатори биле изградени и кај Воскреренските (ивриски) порти, распоредени во ѕидот на Китај-город. Тоа биле утврдените порти на мостот Воскресенски над реката Неглинаја.
18 век Во 1702 година, во близина на портата Николски бил изграден првиот јавен театар во Русија. Тој постоел до 1737 година, кога бил уништен во пожар. Во 1730-тите, пред стариот објект била изградена нова зграда на ковница, наречена Губернское праволение (Провинциски одбор).
За време на нејзиното владеење, Екатерина Велика решила да направи подобрувања на плоштадот. Во 1786 година, горниот кат на пазарните линии бил направен од камен. Оваа линија била изградена на спротивната страна на плоштадот, во близина на ров помеѓу кулите Спаска и Николаева. Тогаш архитектот Матвеј Казаков го изградил (во старите форми) новото место Лобноје од делкан камен, малку позападно од местото каде што било порано.
19 и почеток на 20 век Во 1804 година, на барање на трговците, плоштадот бил поплочен со камен. Во 1806 година, Николаевата кула била реконструирана во готски стил и добила шаторски покрив. Новата фаза на подобрување на плоштадот започнала по наполеоновата инвазија и пожар во 1812 година. Ровот бил пополнет во 1813 година и на негово место биле засадени дрвореди. Пазарната линија покрај ровот, дотраена по пожарот, била урната, а на источната страна, Осип Бове изградил нова зграда со линии во стилот на царството. Во 1818 година бил подигнат споменикот на Минин и Пожарски; неговата изградба го симболизирала подемот на патриотската свест за време на војната.
Во 1874 година, историската зграда на Земски Приказ била урната. На негово место бил изграден Царскиот историски музеј во псевдоруски стил. Откако линиите на Бове биле урнати, нови големи згради биле подигнати помеѓу 1888 и 1893 година, исто така во псевдоруски стил: горните линии (стоковна куќа) и средни линии. Горните линии биле наменети за малопродажба и заедно всушност ја сочинувале првата стоковна куќа во Москва. Средните линии биле наменети за трговија на големо. Во исто време (во 1892 година) плоштадот бил осветлен со електрични фенери. Во 1909 година за прв пат на плоштадот се појавил трамвај.
Советска и современ период За време на советскиот период, Црвениот плоштад го задржал своето значење, станувајќи фокусна точка за новата држава. Покрај тоа што бил официјална адреса на советската влада, плоштадот бил познат по местото каде се одржувале воени паради од 1919 година наваму. Мавзолејот на Ленин од 1924 година наваму ќе биде дел од комплексот на плоштадот, а исто така и како трибина за важните достоинственици на сите национални прослави. Во 1930-тите, Казанската катедрала и капелата Иверскаја со портите на Воскресението биле урнати за да се направи простор за тешки воени возила кои возат низ плоштадот (и двете подоцна биле обновени по распаѓање на Советскиот Сојуз). Постоеле планови да се урне најпознатата градба во Москва, катедралата Свети Василиј, како и да се направи простор за поголем Црвен плоштад, како и Државниот историски музеј. Легендата е дека Лазар Каганович, соработник на Сталин и директор на планот за реконструкција на Москва, подготвил посебен модел на Црвениот плоштад, во кој катедралата може да се отстрани и го претставил до Сталин за да покаже како катедралата била пречка за паради и сообраќај. Но, кога ја исфрлил катедралата од моделот, Сталин се спротивставил со неговиот прилично познат цитат: „Лазар! Врати ја!“. Сепак, не постојат документирани докази за оваа средба.
Во 1990 година, Кремљ и Црвениот плоштад станале меѓу првите места во СССР додадени на списокот на светско наследство на УНЕСКО.