Željka Cvijanović (fødd Grabovac; ) er ein bosnisk serbisk politikar som sidan 2022 har vore det 8. og noverande serbiske medlemmet av presidentskapet i Bosnia-Hercegovina. Ho var tidlegare den 9. presidenten i Den bosniske serbarrepublikken frå 2018 til 2022.
Som eit høgtståande medlem av Alliansen av uavhengige sosialdemokratar (SNSD) var Cvijanović statsminister i Den bosniske serbarrepublikken frå 2013 til 2018. I parlamentsvalet i 2018 vart ho vald til president i Den bosniske serbarrepublikken og tok over embetet 19. november 2018.
I parlamentsvalet i 2022 vart Cvijanović vald til serbisk medlem av presidentskapet i Bosnia-Hercegovina, og vart dermed det første kvinnelege medlemmet av presidentskapet sidan slutten på Bosnia-krigen. Ho vart teken i eid som medlem av presidentskapet i november 2022.
Tidleg liv og utdanning Cvijanović vart fødd som Željka Grabovac i Teslić i dagens Bosnia-Hercegovina 4. mars 1967. Før ho gjekk inn i heiltidspolitikken, arbeidde ho som engelsklærar. Ho byrja studia ved humanistisk fakultet ved Universitetet i Sarajevo, men fullførte dei ved filosofisk fakultet ved Universitetet i Banja Luka. Ho er professor i engelsk språk og litteratur og har òg ein mastergrad i diplomatisk og konsulær rett frå det juridiske fakultetet i Banja Luka med oppgåva «Den internasjonale og juridiske statusen til EU».
Karriere Cvijanović arbeidde som engelsklærar og som senior tolk og assistent for EU sin overvakingsmisjon i Bosnia-Hercegovina. Deretter vart ho rådgjevar for europeisk integrasjon og samarbeid med internasjonale organisasjonar for statsministeren i Den bosniske serbarrepublikken, Milorad Dodik. Ho var òg stabssjef for statsministeren og leia eininga for koordinering og europeisk integrasjon.
I parlamentsperioden 2010–2014 var Cvijanović ein ekstern fagleg medlem av komiteen for europeisk integrasjon og regionalt samarbeid i nasjonalforsamlinga i Den bosniske serbarrepublikken. Den 29. desember 2010 vart ho utnemnd til minister for økonomiske saker og regionalt samarbeid i regjeringa i Den bosniske serbarrepublikken, leia av statsminister Aleksandar Džombić.
Den 28. februar 2013 fekk Cvijanović i oppdrag av Milorad Dodik å danne regjering som statsminister i Den bosniske serbarrepublikken etter Džombić. Den nye regjeringa vart godkjend 12. mars i eit ekstra møte i nasjonalforsamlinga. Som ny statsminister vart ho den første kvinna i dette embetet.
I parlamentsvalet i 2014 stilte Cvijanović som kandidat for den sitjande koalisjonen SNSD–DNS–SP til vervet som serbisk medlem av presidentskapet i Bosnia-Hercegovina. Ho tapte så vidt mot opposisjonskandidaten Mladen Ivanić (PDP), og vart seinare utnemnd på nytt som statsminister i Republika Srpska i den 15. regjeringa i entiteten.
I parlamentsvalet i 2018 vart Cvijanović vald til president i Den bosniske serbarrepublikken og tok over embetet 19. november 2018. Den 15. november 2022 vart ho etterfølgd av Milorad Dodik som president. Den 11. april 2022 vart Cvijanović og Dodik, som då var serbisk medlem av det bosniske presidentskapet, sanksjonerte av Storbritannia for forsøk på å undergrave legitimiteten til Bosnia-Hercegovina. Den britiske utanriksministeren Liz Truss uttala at Dodik og Cvijanović «med vilje undergrev den mødesamt oppnådde freden i Bosnia-Hercegovina. Oppmuntra av Putin trugar den uvørne åtferda deira stabiliteten og tryggleiken i heile Vest-Balkan.»
Presidentskapet (2022– ) Valet i 2022 Den 1. juli 2022 kunngjorde Cvijanović at ho stilte som kandidat i det bosniske parlamentsvalet, igjen til det trepersonars presidentskapet i Bosnia-Hercegovina som representant for serbarane.
I valet 2. oktober 2022 vart ho vald til presidentskapet med 51,65 % av røystene og vart dermed det første kvinnelege medlemmet av presidentskapet sidan ordninga vart oppretta etter Bosnia-krigen. Kandidaten frå Serbisk demokratisk parti, Mirko Šarović, kom på andreplass med 35,45 %.
Embetsperioden Cvijanović vart teken i eid som medlem av presidentskapet 16. november 2022, saman med den nyvalde Denis Bećirović og den attvalde Željko Komšić.
Etter valet i 2022 kom ein koalisjon leia av SNSD, Den kroatiske demokratiske unionen og den liberale alliansen Troika til semje om å danne ny regjering, og peikte ut Borjana Krišto som ny leiar for ministerrådet. Presidentskapet nominerte henne offisielt 22. desember; Cvijanović og Bećirović røysta for, medan Komšić røysta imot.
Den 31. juli 2023 innførte det amerikanske finansdepartementet sanksjonar mot Cvijanović etter presidentordre 14033 for å true regional tryggleik, fred og samarbeid og for å undergrave Dayton-avtala knytt til Vest-Balkan.
I oktober 2025 oppheva USA sanksjonane mot SNSD-leiaren Milorad Dodik, etter at fleire nære allierte av den amerikanske presidenten Donald Trump skal ha pressa på for dette. Mellom desse var -aktivisten Laura Loomer og tidlegare medlemmer av den første Trump-administrasjonen, og . Sanksjonane vart òg oppheva for Dodik sine nære allierte, mellom dei Cvijanović og andre høgtståande SNSD-medlemmer som Radovan Višković og Siniša Karan, i tillegg til presidenten i nasjonalforsamlinga i Den bosniske serbarrepublikken, Nenad Stevandić.
Utanrikspolitikk
Den 9. november 2023 møtte Cvijanović den franske presidenten Emmanuel Macron under eit offisielt besøk i Frankrike. Dei drøfta bilaterale relasjonar mellom Bosnia-Hercegovina og Frankrike, i tillegg til gjennomføring av økonomiske reformer.
I januar 2024 deltok Cvijanović på det 19. toppmøtet i den alliansefrie rørsla i Kampala i Uganda. Der sa ho at «politikken om alliansefridom tydeleg har stått tidstesten, og at prinsippa og verdiane hennar framleis er svært nødvendige i verda i dag, akkurat som for seksti år sidan».
I oktober 2025, etter at ein fredsplan for Gaza vart forhandla fram og ein tredje våpenkvile i Gaza-krigen tok til, vedtok det bosniske presidentskapet samrøystes å nominere Donald Trump til Nobels fredspris for «engasjementet hans for å skape varig fred i Gaza» og i Midtausten. Dette vart den første offisielle nominasjonen til prisutdelinga i 2026. Nominasjonen kom mindre enn to månader etter at Cvijanović først tok opp forslaget på dagsordenen. I august vart forslaget hennar likevel avvist fordi det ikkje inneheldt «tilstrekkeleg dokumentasjon».
Den europeiske unionen Den 15. desember 2022 vart Bosnia-Hercegovina anerkjend av Den europeiske unionen som kandidatland til medlemskap etter ei avgjerd i Det europeiske rådet, noko Cvijanović støtta.
Den 16. februar 2024 vedtok presidentskapet samrøystes å starte forhandlingar med Frontex, eit av dei viktigaste krava for å opne medlemskapsforhandlingar med EU. Den 21. mars 2024 vart alle dei 27 EU-landa samde på eit toppmøte i Brussel om å opne medlemskapsforhandlingar med Bosnia-Hercegovina etter at ministerrådet hadde vedteke to nye europeiske lover. Forhandlingane skal starte etter at fleire reformer er gjennomførte.
Privatliv Željka er gift med Aleksandar Cvijanović, og saman har dei to søner. Ho har bosnisk-serbisk bakgrunn på farssida og bosnisk-kroatisk bakgrunn på morssida.
Merknadar
Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Željka Cvijanović» frå , den 15. mars 2026.
Kategori:Bosniske presidentar Kategori:Bosniske politikarar