mini|Indisk chapati steikt over eld.
Flate brød eller flatbrød er mjuke eller harde brød som blir laga av ein flat, varmebehandla deig eller røre. Dei er ofte usyra brød laga utan hevemiddel, men det finst også flate brød laga med hevemiddel, som pita og nan.
Flate brød er ein tidleg brødbakingstradisjon, ofte basert på ein usyra deig og steiking på stein- eller jarntakke, gjerne ved høg temperatur. Denne typen brød er under ulike namn i ulike land. Blant dei tynnaste brødtypane finst norsk flatbrød og skjenning (hardt) og lompe eller lefse (mjukt), svensk tunnbröd, meksikansk tortilla, vestasiatiske pitabrød og lavasj og austafrikansk injera.
Flate brød kan brukast på ulike måtar. Nokre sorter (som pita) kan serverast med fyll inne i brødet, andre med brødet bretta eller rulla rundt fyllet. Slike rulla brød kan kallast lefserull eller wrap.
Historie mini|Steiking av brød i ein tandoromn i Aserbajdsjan.
Det er funne spor etter tillaging av flate brød frå Mesopotamia, det gamle Egypt og Induskulturen. Bakesystem for flatbrød skal alle stamma frå den fruktbare halvmånen i Vest-Asia, og spreia seg til andre delar av verda derfrå. I 2018 blei det funne brunne brødsmular på ein arkeologisk stad frå natufisk kultur, Shubayqa 1 i Jordan (i Harrat ash Shaam) som blei daterte til 12 400 f.Kr., kring 4 000 år før jordbruket byrja i denne regionen. Analysar viste av dei truleg kom frå flate brød som inneheldt bygg, einkorn, kveite og rotknollar av sivet Bolboschoenus glaucus.
Primitive leireomnar (tandir) nytta til å baka usyra flate brød var vanlege i Anatolia i Seldsjukkarriket og Det osmanske riket, og er blitt funne ved arkeologiske stader i heile Midtausten. Ordet tandır kjem frå akkadisk tinuru, som blei til tannur på hebraisk og arabisk, tandır på tyrkisk og tandur på urdu og hindi. Av dei mange brødslaga kjende frå kileskriftkjelder blei usyra tinuru-brød laga ved å klistra brød til sideveggane til ein varm sylinderforma omn. Denne brødtypen er framleis viktig i landleg matkultur i denne delen av verda. I lokal folklore er delinga av ein fersk tandır mellom ein ung mann og ei kvinne eit symbol på ung kjærleik. Den tradisjonelle brødbakinga har endra seg i nyare tid, særleg i byar, der ein føretrekk meir moderne, enklare matslag.Takaoğlu, T. (2004). Ethnoarchaeological investigations in rural Anatolia. Cihangir, İstanbul: Ege Yayınları. (p7)
Liste over flatbrød
Europa mini|Pane carasau frå Sardinia. mini|Lagana frå Hellas. mini|Svenske tunnbröd.
Bannock (Skottland): Eit snøggbrød bakt av korn Bazlama (Tyrkia): Laga av kveitemjøl, vatn og salt Bolo do caco (Madeira, Portugal) Borlengo (Italia) Farl (Irland og Skottland) Flammkuchen/tarte flambée (Alsace): Tynn deig rulla ut i sirkel eller rektangel og toppa med løk og bacon Flatbrød (Noreg): Laga av byggmjøl, salt og vatn, eventuelt havre, rug, potet, ertemjøl Flatkaka (Island): Rugflatbrød Focaccia (Italia) Ftira (Malta) Gözleme (Tyrkia): Lagt over eit fyll og steikt på takke Hoggan (Cornwall): Laga av byggmjøl med bitar av svinekjøt og potet Hönökaka (Bohuslän): Laga av kveitemjøl. Namnet er den kommersielle varianten av tradisjonelt bagebröd. Lagana (Hellas) Lángos (Ungarn) Lefse (Noreg) Oatcake (Storbritannia): Laga av havregryn i Skottland, og havre og kveite i England Pane carasau (Sardinia i Italia) Parlenka (Bulgaria) Pastetx (Gascogne i Frankrike) Pichade (Menton i Frankrike) Pita (pitta, kmaj) (Middelhavet, Levanten) Pizza (Italia) Pogača (Balkan og Tyrkia) Piadina (Italia): Kveitemjøl, smult (eller olivenolje), salt og vatn Pită/lipie/turtă (Romania) Pissaladière (Frankrike) Podpłomyk (Polen) Posúch (Slovakia) Rieska (Finland) Saj (Tyrkia) Somun og lepina (Bosnia-Hercegovina) Spianata sarda (Sardinia, Italia) Staffordshire oatcake (England) Shotis Puri (Georgia) Talo (Frankrike) Tigella (Italia) Tonis puri (Georgia) Torta (Spania) Torta al testo (Umbria, Italia) Torta de Gazpacho (Spania) Tunnbröd (Sverige): Ein kombinasjon av kveite, bygg og rug Yufka (Tyrkia): Kveitemjøl, vatn og salt
Midtausten og Afrika thumb|Georgisk tonis puri thumb|Ulike typar pita på Mahane Yehuda-marknaden i Jerusalem. thumb|Jemenittisk lahoh.
Aghroum (Algerie): Berbar-flatbrød laga med semule Barbari (Iran) Bataw (Egypt) Chapati (Swahilikysten i Uganda) Eish merahrah (Egypt): Laga med 5–10 % malne bukkehornkløver-frø og mais Gurassa (Sudan) Harcha (Algerie, Marokko) Injera (Afrikas horn): Laga av teffmjøl. Khebz (Levanten) Khubz (Den arabiske halvøya) Maryambrød (Arabia) Khubz al-Jamri (Arabia, nordlege Jemen): «Oskebrød» laga ved å grave deig ned i varm oske Kisra (Sudan) Laffa (Irak) Lahoh (Somalia, Djibouti, Jemen, Kenya) Lavasj (Armenia og Iran) Zhingyalov hats (Armenia): Flatbrød fylt med urter og krydder Malooga (Jemen): Vatn, gjær, salt og mjøl Markook (Levanten) Matnakash (Armenia) Massá/matzo (jødisk): Kvitt, enkelt mjøl og vatn M'lawi (Tunisia): Vatn, olivenolje, semule og mjøl Marokkansk frena Mulawah (Jemen) Murr (Israel) Muufo (Somalia) Ngome (Mali): Hirse, vatn og vegetabilsk olje Pita (austlege Middelhavet og Midtausten) Sabaayad (Somalia, Kenya, Djibouti) Saj (Libanon, Israel) Samoon (Irak) Sangak (Iran) Taboon (Libanon) Taftan (Iran) Tafarnout (Marokko): Berbar-flatbrød frå Souss–Massa laga av semule, mjøl og gjær, steikt i tradisjonell leireomn
Sentral-Asia mini|Utval av tadsjikiske nonbrød (nan) mini|Afghansk brød
Afghansk brød eller nan (Afghanistan) Bolani (Afghanistan): Vegetarisk flatbrødrett Obi Non (Afghanistan og Usbekistan) Shelpek (Kasakhstan) Tandoor-nan (Sentral-Asia) Tandyr nan (Sentral-Asia) Tapansha, Taba nan (Kasakhstan)
Aust-Asia
Kina
Baijimo (Kina) Bing er ei samlenemning for mange runde, flatvorne brød: Cōng yóu bǐng (Kina): laga med olje og finhakka vårlauk Hujiao bing (Kina)\L Guangbing (Kina) Jianbing (Kina) Laobing (Kina) Sanchuisanda (Kina) Shaobing (Kina) Chūnbǐng/vårpannekake (Kina) Guokui (Kina): Fylt flatbrød laga av kveitemjøl
Korea
Hotteok (Korea): Takkesteikt, fylt pannekake Bindaeddeok (Korea): Mungbønnepannekake
Japan Okonomiyaki (Japan): Takkesteikt pannekake med tilsette ingrediensar
Sør-Asia mini|Indisk nan servert med paneer butter masala
Aloo paratha (India og Pakistan) Akki rotti (India) Appam (India): Pannekake laga av gjæra risrøre og kokosmjølk Bakarkhani (Bangladesh) Bhakri (India): Laga med hirse-mjøl vatn Bhatura (Det indiske subkontinentet): Laga med kvit mjøl, yoghurt, ghee (eller olje) og gjær Chapati (Det indiske subkontinentet): Laga av atta-mjøl (fullkorn durummel), vatn Chili parotha (India) Chikkolee (India) Dhebra (India) Dosa (India): Rørebakst laga av malen ris og svarte mungobønner, steikt på takke Gobi paratha (India og Pakistan) Jolada rotti (India) Kalai roti (Bangladesh) Kaak (Pakistan) Kachori (Det indiske subkontinentet) Kothu parotta (India) Kulcha (Det indiske subkontinentet) Luchi (India og Bangladesh): Laga av fint maida-mjøl med vatn og ei skei ghi Makki di roti (India og Pakistan) Mughlai paratha (India og Bangladesh) Naan/nan (Det indiske subkontinentet og Sentral-Asia): Heva med gjær, til skilnad frå roti-brød Paratha (Det indiske subkontinentet) Parotta (India og Sri Lanka) Pathiri (India): Tradisjonell roti frå Malabar-kjøkkenet Pesarattu (India): Pannekake laga av grøne mungbønnerøre Phulka (Det indiske subkontinentet): Laga av fullkornkveite, vatn og salt. Lik ein steikt variant av puri Poli (India): Laga av fullkornkveite, vatn og salt. Eit bretta og lagdelt rundt flatt brød Pol roti (Sri Lanka): Laga av skrapa kokos og kveite- eller kurakkan-mjøl, med grøne chilier og løk Puri (Det indiske subkontinentet): Laga av deig av atta (kveitemjøl) og salt Ragi rotti (India og Sri Lanka): Laga av fingerhirse Roti (Det indiske subkontinentet) Rumali roti (Det indiske subkontinentet) Sheermal (Det indiske subkontinentet og Iran) Taftan (Det indiske subkontinentet og Iran)
Søraust-Asia mini|Piaya smakssett med ube (raudlilla jams) og muscovado-sukker
Aparon (Filippinane) Bánh (Vietnam) Kabkab (Filippinane): Laga av knust kassava Khanom buang (Thailand): Rismjøl Kiping (Filippinane): Lauvforma dessert laga av kleberis Piaya (Filippinane) Roti prata (Singapore) Roti canai (Brunei, Indonesia, Malaysia, Singapore og Thailand) Roti tissue (Indonesia og Malaysia)
Amerika
Arepa (Colombia, Venezuela): Flatt, usyra brød laga av maismjøl Bammy (Jamaica): Laga av riven kassavarot eller kassavamjøl og salt Bannock: Ein type flatbrød eller eit stort, rundt bakverk laga av mais Beiju (Brasil): Laga av tapioka Casabe (Sør-Amerika, Karibia): Laga av bitter kassavarot Frybread (Nord-Amerika) Johnnycake (Nord-Amerika og Karibia) Touton (Newfoundland og Labrador): Gjæra steikt brød steikt i salta svinefeitt, tradisjonelt servert med melasse eller syltetøy av bær. Native American Flatbread (Nord-Amerika): Laga av maismjøl på tradisjonell måte av tidlege urfolk i Amerika; no toppa med kjøtdeig, grønsaker, bønner og ost Pan de semita (Mexico) Piki (hopiar): Laga veldig tynn av blå mais og steikt på varm flat stein. Ploye (Canada): Tynn pannekake laga av bokkveitemjøl, tradisjonell for brayonfolk i nordaustlege New Brunswick. Pupusa (El Salvador): Tjukke, fylte takkesteikte kaker av mais- eller rismjøl Tortilla (Mexico, Sentral- og Sør-Amerika): Anten maistortilla eller kveitetortilla. Tortilla de Rescoldo (Chile): Brød laga av kveitemjøl, tradisjonelt bakt i glør frå leirbål.
Australia Damper (tradisjonelt)
Kjelder
Denne artikkelen bygger på «Tunna bröd» frå , den 9. april 2026. Denne artikkelen bygger på «Flatbread» frå , den 9. april 2026.
Bakgrunnsstoff
Kategori:Brød