Lo TaoïsmeEn chinés : 道教 ; en pinyin : Dào jiāo. (o daoïsme), ) es un corrent filosoficorelgiós chinés fondat pendent l'Antiquitat. Son principi fondamental es la recèrca de l'armonia amb los precèptes de la natura en vista d'aquerir l'immortalitat. Es vengut un element important de las cresenças chinesas al sen d'un sincretisme format amb lo confucianisme, lo bodisme e la religion tradicionala. Lo taoïsme es tanben un movement istoricament dividit e organizat a l'entorn de sèctas mai o mens autonòmas. Pasmens, las autoritats an egalament totjorn assajat d'organizar aqueles movements al sen de federacions. Lo taoïsme chinés modèrne es aital somés al contrarotle de les autoritats governamentalas.
La diversitat dels corrents entraïnèt una diversitat de las practicas e dels rites. Dins lo corrent de son istòria, lo taoïsme aguèt totjorn una dimension populara importanta. Aquò s'explica pel ròtle de las cresenças de la populacion durant sa formacion. En efièch, l'aparicion del taoïsme foguèt la resulta de l'integracion al sen d'un meteis corrent dels ensenhaments del libres del canon taoïsta (Daodejing, Zhuangzi...), de rites populars d'exorcismes e de tecnicas variadas destinadas a atenher l'extasi o l'immortalitat. Fòrça commentaris completèron aqueles elements e l'ensemble dels corrents taoïstas foguèron pas torjorn d'acòrdis entre eles. Uei, los dos movements principals se concentran suls rites e talismans de proteccion (movement Zhengyi Mengwei) e sus las tecnicas de transformacion intèrna del còrs (Quanzhen).
Lo nombre de taoïstas es de mal estimar per divèrsas rasons. D'en primièr la posicion antireligiosa del govèrn chinés facilita pas las recèrcas e los recensaments. Puèi, identificar las parts dominantas de cada religion al sen de las practicas sincreticas de la populacion es pas simple. Lo nombre de taoïstas en China es donc sovent estimat a 175 milions de personas, mas aquela chifra es incèrta. Fòra de la Republica Populara de China, de comunautats importantas existisson en Taiwan (7,5 milions de personas) e al sen de las diaspòras chinesas d'Asia (Singapor, Malàisia...).
Istòria
Las originas del taoïsme
Segon las legendas, Laozi fondèt lo taoïsme durant lo sègle VI abC. Redigiguèt tanben lo Daodejing qu'es la basa de tots los ensenhaments taoïstas ulteriors. Puèi, la sieuna òbra foguèt completada per d'autres savis coma Zhuangzi. Pasmens, aquel raconte es pas afortit per las fonts disponiblas e l'existéncia de Laozi o Zhuangzi es totjorn discutidaAngus Graham, The Origins of the Legend of Lao Tan, dins Livia Kohn e Michael LaFargue « Lao-tzu and the Tao-te-ching », Albany, State University of New York Press, 1986.Victor H. Mair, Wandering on the Way: Early Taoist Tales and Parables of Chuang Tzu, Nòva York, Bantam Books, 1994, pp. xxxi-xxxiii.Isabelle Robinet, Taoism: Growth of a Religion, Stanford, Stanford University Press, 1997, p. 25.. Las originas vertadièras del taoïsme son donc incèrtas pels istorians modèrnes.
Los passatges mai ancians dels primièrs tèxtes taoïstas (Daodejing, Zhuangzi, Neiye...) suggerisson un començament de redaccion o de compilacion entre los sègles IV e II abCRussell Kirkland, « Varieties of Taoism in Ancient China: A Preliminary Comparison of Themes in the Nei Yeh and Other Taoist Classics », Taoist Resources, vol. 7, n° 2, 1997, pp. 73-86.Bo Mou, Routledge History of Chinese Philosophy, Taylor & Francis, 2008, p. 213.Alan Chan, « Laozi », dins Edward N. Zalta (dir.), The Stanford Encyclopedia of Philosophy, 2018.. Aquò poiriá èsser la resulta de la coalescéncia d'idèas mai ancianas eissidas del Periòde de las Primas e dels Automnes (722-481 abC) e del Periòde dels Reialmes Combatents. Las semblanças entre las practicas dels wu (shamans chinés) e dels fangshi (« mèstre de las tecnicas ») d'aqueles periòdes e mai d'un rite taoïsta sosten aquela ipotèsiIsabelle Robinet, Taoism: Growth of a Religion, Stanford, Stanford University Press, 1997, p. 36.. Aital, lo taoïsme seriá lo fruch de la conjonccion progressiva de quatre principis fondamentals : las primièras compilacion del Daodejing e del Zhuangzi, las tecnicas destinadas a aténher l'extasi, lo desvolopament de rites per obténer longevitat e immortalitat e las practicas d'exorcisme.
Las primièras formas de taoïsme organizat
Las primièras formas de taoïsme organizat apareguèron a la debuta del periòde Han durant lo sègle II abCRandal L. Nadeau, The Wiley-Blackwell Companion to Chinese Religions, Malden, Blackwell, 2012, p. 42.. Lo movement Huang–Lao es un exemple d'aqueles movements taoïstas primitius. Prepausava una vision cosmologica basada sus un sobeiran cargat de coordenar l'òrdre politica e social amb l'òrdre cosmic e dirigir l'Empèri sensa agir gràcias a de metòdes inspirats per l'escòla legista, pel confucianisme, per l'escòla del Yin e Yang e pel mohismeHarold D. Roth, Original Tao: Inward Training (Nei-yeh) and the Foundations of Taoist Mysticism, Columbia University Press, Roth, 2004, p. 8.. Aquel interès de l'eleit per la filosofia taoïsta foguèt tanben a l'origina de la redaccion dels primièrs commentaris sul Daodejing. Pasmens, aquelas formas de taoïsme organizat se doblèron de formas popularas variadas que se difusèron al sen de la populacion chinesa pendent tot lo sègle II abCRodney Stark, Discovering God: The Origins of the Great Religions and the Evolution of Belief, New York, HarperOne, 2007, pp. 402-403..
A la fin del sègle II, apareguèron lo movement dels Cinq Boissèls de Ris e l'Escòla dels Mèstres Celestials que foguèron creats, segon la legenda, per Zhang Daoling (34-156)Isabelle Robinet, Taoism: Growth of a Religion, Stanford, Stanford University Press, 1997, p. 42.. Persuadits de la destruccion propdana del monde, formèron un movement de massa destinat a preparar lo futur. Puei, organizèron una insureccion còntra lo poder Han, que durèt de 184 a 192Livia Kohn, Introducing Daoism, New York, Routledge, 2008, p. 65.. Los revoltats foguèron vencuts, mas l'Empèri se fragmentèt dusca a la disparicion de la dinastia Han en 220. Aquò permetèt la subrevida dels Mèstres Celestials. Vengut mai pacific, lo movement participèt pas a las luchas entre los pretendents a l'Empèri. Poguèron aital se renforçar e tornar venir un movement influent durant lo periòde dels Tres ReialmesJames Legge, « Lâo-Tsze », dins Hugh Chisholm, Encyclopædia Britannica, vol. 16, Cambridge University Press, 1911, p. 194.. En 215, foguèron reconeguts oficialament per lo general Cao Cao, un dels actors politics e militars principals del periòde. En escambi, los Mèstres Celestials sostenguèron lo poderIsabelle Robinet, Taoism: Growth of a Religion, Stanford, Stanford University Press, 1997, p. 1..
Una autra branca importanta del taoïsme organizat primitiu foguèt la tradicion de l'alquimia « exteriora ». L'objectiu de sos tenents èra de descobrir l'elixir d'immortalitat. Per aquò, fabriquèron fòrça mesclas divèrses, sovent a basa de substàncias toxicas coma lo cinabre, lo mercuri, lo plomb o lo realgar. Tanben, desvolopèron un ensemble de rites e de practicas de purificacionLouis Komjathy, Daoism: A guide for the Perplexed, Bloomsbury, 2014, pp. 26-27..
Lo desvolopament de l'Escòla Lingbao
Durant la fin del Periòde dels Tres Reialmes, lo taoïsme se fragmentèt en movements independents e de còps implicats en d'activitats illegalas. Pasmens, la reünificacion del païs jos la dinastia Jin (265-420) favorizèt d'evolucions importantas. D'en primièr, las classas aristocraticas s'interessèron a d'idèas novèlas pel mejan de discussions teoricasAnne Cheng, « Le renouveau intellectuel des IIIe et IVe siècles », dins Histoire de la pensée chinoise, París, Éditions du Seuil, coll. « Points Essais », 1997.. Aquò donèt naissença au neotaoïsme (Xuanxue), un corrent filosoficoreligiós que pòt èsser assimilat a una forma de confucianisme influenciat per d'elements eissits del taoïsme. Wang Bi (226~249), Guo Xiang (v. 252~312), Xi Kang (223~263) ne'n foguèron las figuras principalas. Sos desvolopaments menèron a la formacion d'una metafisica basada suls classics taoïstas, lo Daodejing, lo Zhuangzi e lo Yijing, que venguèron los « tres tractats del prigond ».
Après la desfacha dels Turbants Jaunes, la fragmentacion dels movements eissits dels Mèstres Celestials contunhèt. A la fin del sègle IV, las invasions dels Xianbei e dels Xiongnu entraïnèron una migracion dels centre del poder Jin cap al sud del païs. Aquò permetèt de recampar una partida de l'eleit taoïsta al meteis endrech. Lu Xiujing (406-477) impulsèt alara una importanta reforma per tornar unificar los taoïstas se reclamant dels Mèstres Celestials al sen de l'Escòla Lingbao. Per aquò, assajèt de restaurar l'organizacion istorica del movement, de crear un clergat ierarquizat e compilèt lo primièr canon taoïsta estructurat. Puèi, considerant l'èsser uman coma naturalament pecaire, donèt una importància centrala als rituals de purificacion en s'inspirant dels rites confuceans e bodistas.
L'èra dels tres ensenhaments
A partir del sègle IV, se difusèt en China lo bodisme pel mejan de l'arribada de missionaris indians o de viatges organizats dins la peninsula per recuperar de tèxtes sacrats e de metòdes d'ensenhament. Lo bodisme s'implantèt rapidament en lo sistèma de cresenças chinés e comencèt la lònga èra dels « tres ensenhaments ». Aqueu periòde, que va del sègle IV al sègle XIX, se caracteriza per un foncionament sincretic del bodisme, del confucianisme e del taoïsme. Las influéncias recipròcas i foguèron multiplas e es dificil d'identificar las inonvacions pròprias a un movement donat.
Aqueu sincretisme permetèt als tres ensenhament de coexistir e de defugir un conflicte religiós. Pasmens, de luchas d'influéncia existiguèron al sen de l'eleit per obtenir las favors de l'emperaire. Segon sos besonhs o sas concepcions de l'exercici del poder, cada emperaire acordèt una plaça mai importanta a un ensenhament. Per exemple, l'emperaire Wu (502-549) prenguèt lo sobeiran bodista Ashoka (273-232 abC) coma modèl. Gaozu (566-635) s'inspirèt puslèu del taoïsme e se proclamèt descendent de Laozi per justificar son mandat celestial. Fondator de la dinastia Tang, Gaozu apondiguèt tanben lo Daodejing al programa dels concors oficials. A l'opausat, d'emperaires ordonèron de còps de persecucions còntra un dels ensenhaments. Aital, en 845, Tang Wuzong ordonèt de reprimir las religions contemplativas lausant lo celibat (vistas coma una menaça per l'economia)Choix d'études bouddhiques, 1929-1970, Brill Archive, 1973, 497 p..
Pasmens, una evolucion importanta se fagèt a partir dels sègles XII e XIII amb la formacion de doas Escòlas principalas. La primièra èra l'Aligança Poderósa de l'Unitat Ortodòxa (Zhengyi Mengwei). Èra centrat sus un ensemble d'escòlas centradas suls rituals e suls talismans. Los Mèstres Celestials i tenián un ròtle central. La segonda èra l'Escòla de la Completud de l'Autentic (Quanzhen). Èra lo resultat de la fusion de corrents alquimics e ascetics. En efièch, l'alquimia « extèrna » èra en cors de remplaçament per l'alquimia « intèrna ». L'objectiu dels alquimistas taoïstas venguèt la transformacion de lor còrs pel mejan de practicas inspiradas per de concèptes eissits de l'alquimia tradicionala. L'ascèsi bodista ne'n foguèt una font d'inspiracion.
Los periòdes de repression
Durant la segonda mitat del periòde Ming, l'imatge del taoïsme venguèt mai negativa al sen de las classas superioras. Lo caractèr popular de la màger part de sas cresenças rebutèt los intellectuals e l'eleit de l'administracion imperiala. Pasmens, d'escòlas taoïstas venguèron tanben de movements d'oposicion mai e mai violents. En 1919-1920, una primièra lei, pauc aplicada, enebiguèt los temples dedicats a las divinitats des elements e dels fenomèns naturals. L'usatge de talismans e de proteccions magicas foguèt egalament enebit.