La plueja (var. pleja, plòia, ploja, plueia, pluèja, pluiea, plujaDicod'Òc, Lo Congrès Permanent de la Lenga Occitana, cèrca « pluie », 10 de julhet de 2018.) es un fenomèn meteorologic caracterizat per la tombada de gotas d'aiga dei nívols vèrs lo sòu. Precipitacion terrèstra pus frequenta, pòu prendre d'aspèctes variables que pòdon anar de la plueja fina au ciclòn tropicau. Es de còps mesclada ambé de nèus ò de pèiras de glaç.
La plueja es eissida de la condensacion de la vapor d'aiga atmosferica au sen dei nívols, generalament après una demenicion de la temperatura de l'aire. Aquò es entraïnat per lo rescòntre entre de massas d'aire diferentas lòng d'un frònt meteorologic ò per la montada rapida d'aire umid vèrs lei jaç superiors de l'atmosfèra en causa de la preséncia de corrents aerencs ascendents ò d'un relèu important. La preséncia d'una zòna fòrça urbanizada pòu pereu favorizar la formacion de pluejas car la pollucion es capabla de catalizar la precipitacion de la vapor d'aiga. La condensacion fòrma de cristaus de glaç ò de gotetas d'aiga que s'unisson entre elei. Quand lo pes d'aquelei particulas vèn tròp important, tomban vèrs lo sòu e passan dins lei jaç inferiors e cauds de l'atmosfèra. Aquò causa la fusion dei cristaus e la formacion dei gotas de pluejas.
La quantitat mejana de plueja que tomba sus lei continents es de 715 mm anuaus. Pasmens, i a de variacions fòrça importantas segon lei regions. Lei pus eissuchas recebon mens de 1 mm/an mentre que lei pus arrosadas pòdon passar mm. Lo nivèu de plueja es donc un paramètre climatic major qu'es utilizat dins la definicion dei diferents climas terrèstres, especialament per la classificacion de Köppen. D'instruments especializats, coma lo radar meteorologic ò lo pluviomètre, son donc destinats a sa mesura e a son estudi.
En fòra de Tèrra, i a de pluejas sus lei planetas gigantas gasosas, sus Vènus e sus Titan. Son fachas de compausats organics, d'acid sulfuric, de gas rars e, benlèu, de diamants. En fòra dau Sistèma Solar, i a d'ipotèsis regardant l'existéncia de pluejas de fèrre e de silicats.
Formacion
Lo procès de formacion de la plueja se compausa de doas etapas principalas. La premiera consistís en la condensacion de vapor d'aiga atmosferica dins un nívol. Aquò entraïna la formacion de cristaus de glaç que son susceptibles, se vènon tròp pesucs, de tombar vèrs lo sòu. Durant aquela casuda, pòdon se rescaufar e fondre, çò qu'es a l'origina de la plueja.
Condensacion de la vapor d'aiga dins lei nívols
La condensacion de la vapor d'aiga dins lei nívols es la premiera etapa de la formacion de la plueja. Necessita una atmosfèra umida, es a dire una atmosfèra que contèn de vapor d'aiga. Fòrça frequent, aqueu tipe d'atmosfèra pòu se formar gràcias : a l'evaporacion deis aigas de superficia (oceans, rius...). a la transpiracion dei plantasKrishna Ramanujan e Brad Bohlander, Landcover changes may rival greenhouse gases as cause of climate change, 2002, National Aeronautics and Space Administration Goddard Space Flight Center. au passatge d'una massa d'aire eissuch au dessüs d'una estenduda d'aiga cauda (ocean, mar, lac...)Bart van den Hurk e Eleanor Blyth, Global maps of Local Land-Atmosphere coupling, KNMI, 2008. au passatge d'una massa d'aire au dessüs d'un relèu (montanha...)Michael Pidwirny, "CHAPTER 8: Introduction to the Hydrosphere (e). Cloud Formation Processes", Physical Geography, 2008.. a de corrents de vents ascendents.
Puei, quand l'aire vèn saturat d'umiditat (100% d'umiditat relativaL'umiditat relativa es lo rapòrt entre la pression de vapor d'aiga e la pression de vapor saturanta de l'aiga a la meteissa temperatura.), la vapor d'aiga se transforma en gotetas d'aiga ò en cristaus de glaç entraïnant ansin la formacion d'un nívol. Per arribar a aqueu resultat, es necessari de refrejar la temperatura de l'aire en dessota d'aquela dau ponch de rosada. Quatre mecanismes principaus permèton d'obtenir aqueu refrejament : lo refrejament adiabatic que correspond au refrejament d'una massa d'aire que son volum aumenta ambé sa montada dins lei jaç superiors de l'atmosfèra. lo refrejament conductiu que s'observa quand una massa d'aire arriba au contacte d'una superficia pus freja. lo refrejament radiatiu que correspond a la pèrda d'energia entraïnada per l'emission de radiacions infrarojas. lo refrejament evaporatiu que correspond a l'apondon d'umiditat dins l'aire a partir de l'evaporacion d'una massa d'aiga.
Coalescéncia e fragmentacion
La segonda etapa de la formacion de la plueja comença ambé la preséncia, dins lei nívols, de gotetas d'aiga liquidas ò de pichons cristaus de glaç eissits dau mecanisme de condensacion precedent. D'efiech, dins lo cas d'una atmosfèra suava, aquelei microparticulas an tendància de demorar isoladas. Es plus lo cas se lei condicions vènon turbulentas.
Dins aquela situacion, lei tuerts van entraïnar la formacion de particulas pus gròssas. Lo mecanisme generau que congrea aquela evolucion es aqueu de la coalescéncia. La temperatura es lo paramètre que ne dicta lo començament e lo debanament. Segon lei nívols, unís de microcristaus de glaç ò de gotetas d'aiga (que pòdon èsser dins un estat de subrefusion). Aqueu fenomèn causa la formacion progressiva de particulas pesucas que van tombar vèrs lo sòu. Dins lo corrent d'aquela tombada, lei particulas pòdon subir diferents cambiaments. Pasmens, per formar una plueja, es necessari d'aver d'aiga liquida, çò que demanda una fusion dei cristaus de glaç.
Lei gotas de plueja an un diamètre que va de 0,1 a 9 mmEn certanei cas fòrça rars, de gotas de 10 mm foguèron mesuradas. Sa formacion foguèt probable entraïnada per la collision de gotas d'aiga dins lo corrent d'una plueja contenent una quantitat d'aiga liquida fòrça importanta.. En delà d'aquelei limits, lei pus pichonas s'evaporanUna plueja que s'evapora avans d'arribar au sòu es dicha virga. e lei pus gròssas se fragmentan. Puei, durant la casuda, la forma de la gota s'aplatís quand sa talha aumenta. La velocitat a l'arribada au sòu despend tanben de la talha e pòu agantar mai de 32 km/h per lei pus importantas.
Pluejas artificialas
Es possible de crear de pluejas artificialas gràcias a una tecnica, dicha ensemenada, que consistís a dispersar certanei produchs quimics (iodur d'argentL'iodur d'argent es la substància pus utilizada per l'ensemenada car es un nuclèu que favoriza la formacion de cristaus de glaç a partir de -5°C. Pasmens, quauquei solucions alternativas existisson coma l'utilizacion de saus aguent una afinitat fòrta per l'aiga ò d'agents refrigerants....) dins lei nívols. L'idèa es d'introdurre de particulas solidas susceptiblas de servir de basa au fenomèn de coalescéncia, çó que favoriza la formacion de gotetas d'aiga ò de microcristaus de glaç. Pasmens, lo mestritge dei precipitacions ansin formadas es malaisat e l'usatge de l'ensemenada es donc sustot destinat a la proteccion dei zònas agricòlas còntra la grela.
Dins leis aglomeracions pus pobladas, la pollucion, especialament certanei compausats sofrats, pòu jogar un ròtle d'agent d'ensemenada. Lei precipitacions i son alora pus importantas que lei regions ruralas vesinas.
Causas
Divèrsei mecanismes son susceptibles d'engendrar una plueja. Lei pus frequents son aquelei associats ai frònts climatics, ai fenomèns de conveccion atmosferica e ais efiechs orografics. Dins aquò, dins lei regions fòrça urbanizadas, se fau nòtar una certana influéncia umana sus la quantitat de precipitacions.
Frònts climatics
Lei frònts meteorologics son a l'origina dei pluejas estratiformas (ensems larg de pluejas d'intensitats similaras) e dinamicas (ensems larg de pluejas d'intensitats variablas). D'efiech, permèton generalament una lenta montada d'una massa d'aire caud dins lei jaç superiors de l'atmosfèra, çò que va entraïnar son refrejament. Se aquela massa es cargada d'umiditat, es alora susceptibla de formar de precipitacions.
Segon lo tipe de frònt implicat, lei nívols onte se forman lei pluejas son diferents. Dins lo cas d'un frònt caud, s'observan sovent de nimbostratus que congrean de precipitacions regularas e continuasD'ivèrn, aqueu tipe de situacion pòu entraïnar la tombada de nèu.. Lei frònts fregs vectors de pluejas fòrman generalament de cumulus. Pasmens, dins certanei cas, de nívols convectius pòdon i aparéisser. Aquelei fenomèns son frequents dins lei regions temperadas e lòng dei litoraus.
Nívols convectius
Lei nívols convectius (cumulonimbus, cumulus congestus) son de nívols formats a partir d'un corrent d'aire caud, umid e ascendent. Engendran generalament de precipitacions intensas mai localizadas (raissa). D'efiech, lo corrent ascendent pòu portar rapidament de quantitats importantas d'umiditat dins lei jaç superiors e fregs de l'atmosfèra (fins a 18 km d'altitud dins lo cas d'un cumulonimbus). Aqueu procès entraïna alora un refrejament massís de la massa d'aire caud que va causar de pluejas fòrça importantas en dessota dau nívol.
Ai latituds temperadas, aqueu fenomèn explica sovent la formacion dei chavanas congreadas per de cumulonimbus. Dins lei regions tropicalas, onte la calor e l'umiditat son fòrça importantas, es tanben fòrça frequent. En certanei cas extrèms, lo corrent d'aire ascendent pòu entraïnar la formacion d'una depression marcada que pòu èsser a l'origina d'un ciclòn tropicau.
Efiechs orografics
Lei relèus importants, especialament lei cadenas de montanhas, pòdon entraïnar la montada de massas d'aire. Durant aqueu procès, aquela massa pòu subir un refrejament adiabatic. Se l'aire contèn pron d'umiditat, aquela demenicion de temperatura pòu iniciar la formacion de precipitacions.
Aqueu fenomèn explica la tombada preferenciala dei pluejas sus lei pendís montanhós pus expausats ai vents umidas a respèct dei pendís mens expausats. En certanei regions, aquò pòu entaïnar d'acumulacions de plueja importantas. Per exemple, en Occitània, l'endrech pus plujós es la cima dau mont AugalEntre 1971 e 2000, lei precipitacions mensualas mejanas i varian de 59,4 mm (julhet) a 288,8 mm (octòbre).. Dins lo mond, la cima dau mont Wai'ale'ale', en Hawaii, es lo segond luòc pus arrosat de la planeta amb un nivèu anuau de plueja de mai de 12 m.
Influéncias umanas
Dins lei regions fòrça urbanizadas, leis activitats umanas pòdon catalizar la formacion de pluejas. D'efiech, dins aqueleis endrechs, se tròban generalament : una fòrta pollucion aerenca que congrea de particulas atmosfericas susceptiblas de servir de nuclèus de formacion de gotetas d'aiga. de corrents d'aire ascendent car la temperatura dei zònas urbanizadas es sovent pus cauda d'aquela dei regions ruralas vesinas (fins a 10°C de diferéncia). Aquò favoriza l'evaporacion de l'umiditat que monta alora vèrs jaç superiors de l'atmosfèra en companha dei particulas de pollucion. Segon un estudi estatsunidenc, aquela conjugason de circonstàncias favorablas a la formacion de pluejas entraïna una aumentacion de la quantitat de precipitacions anualas que pòu èsser de 50% a 120% sus lei vilas pus importantas.
Mesura, caracteristicas e previsions
Mesura
En causa de son importància climatica, la mesura dei precipitacions es un aspèct major de la meteorologia. Dos instruments, lo pluviomètre e lo radar meteorologic, i tènon un ròtle primordiau.
Pluviomètre
La mesura de la quantitat de plueja que tomba sus un territòri donat es un paramètre important de la climatologia e de la meteorologia modèrnas. Es realizada amb un pluviomètre e son unitat dins lo sistèma internacionau es generalament lo L/m2/h ò lo L/m2/h/an que son respectivament escrichs mm/h ò mm/an.