Fontanals de Cerdanya o Queixans i Urtx (segon l'Institut d'Estudis Catalans) es un municipi de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha, de la província catalana de Girona e de la comarca de Bassa Cerdanha.
Toponimia Queixans La prononciacion es [kə'ʃans]. Las fòrmas ancianas son Kezanos en 839, de ipsos chexanos en 929, Chexanos en 1011, Chexas en 1075, Chexans en 1104, 1318, Chexans en 1260, 1267, 1280, Caxans en 1359, Quexans en 1282, 1522, 1632. L'etime es *Cassianu, format del nom latin d'òme Cassius ambe'l sufixe -anu, donc la propietat de Cassius. Signat J.G. Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VI, p. 313-314 https://web.archive.org/web/20260305105527/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=33201. La finala en -ns es pas explicada. Urtx Foguèt una localitat plan importanta (i agèt un vescomtat d'Urg). La prononciacion es [urtʃ] o [urʃ]. La grafia tradicionala èra Urg, puèi après assordiment de g, Urtg, puèi Urtx. Absenta de l'Acte de Consecracion de la Seu d'Urgèl, mès presenta dins lo Capbreu del sègle X, Urg. Las fòrmas ancianas son Urg en 966, 1073, 1079, al sègle XII, en 1180-85, 1185, 1359, al sègle XVII, ville Urgensis en 1138, Urgss... Urg en 1183, Urgio al sègle XIII, en 1276, 1280, 1297, etc. Joan Coromines supausa que Urgell es un diminutiu d'un autre Urg, perqué Urg èra un lòc pus important dins lo passat, abans la fondacion de Puigcerdà. Plini cita lo pòble dels Urgitani, donc benlèu la vila de Urgi. Lo nom se repetís dins lo Miègjorn ispanic. Pomponius Mela plaça Urci près d'Almeria e los abitants Urcitani. Urci se pòt identificar ambe (un autre) Urgi [çò qu'es benlèu un bocin ausard]. Plini cita tanben Urgia près de Cadis. Urce es la rasic de mots nombroses dins las inscripcions ibèras, Urchail nom de persona, Urcaliocus, *Urcal-di > Orcau, Ourkesa, Urchatetellus, Urcison, Iliturci, etime de Lladurs. L'etime es l'ibèrobasc ur « aiga » e l'element sufixal -gi, que significa afinitat e proximitat, donc « lo vilatge près del riu ». Urci es una partida montanhòla de la Val Ferrera, al territòri d'Alins, prononciada ['ursi], que ven necessàriament de Urci e non de *Ursi, qu'auriá menat a *Ussi Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. VIII, p. 152-156 https://web.archive.org/web/20220125223022/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=45418. Estoll La prononciacion es [əs'toʎ]. Las fòrmas ancianas son Estolle en 839, Stullo en 899, Estol en 983, 1067, Estoll en 1044, 1061, Stol en 1260, Scoyll en 1359, Astoll en 1359, etc. Es un nom basc, coma Estollo, partit judicial de Nájera, près d'Ezcaray e d'Ojacastro (ont es parlèt basc d'aquí al sègle XIII), vengut de ostoil, format de osto « fuèlha » e benlèu il « mòrt ». Lo sens es « fuèlhas mòrtas, ramèl desprovesit de fuèlha ». Lo passatge a Es- per analogia es plan normal Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 162 https://web.archive.org/web/20221207225209/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=18074. Escadar(c)s La prononciacion es [əskə'darks]. Las fòrmas ancianas son Escadarcz en 1274 e segonda mitat del sègle XIII, Descadartz en 1308, Scadart en 1315, Scadars en 1632. La finala -rcz ensaja de representar -rç. Lo nom es benlèu format de escadarç « seda bastarda, inferiora ». Pòt benlèu préner lo sens de « merças non vendudas, degalh », puèi « rebut ». Escadar(c)s èra probablament lo lòc ont gitavan lo rebut, l'usança. Signat J.G. Joan Coromines, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 88-89 https://web.archive.org/web/20211017041525/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=17340.
Nòtas e referéncias