Lo grafèma (del grèc: γράφω, "escriure") es l'unitat foncionala minimala d'un sistèma d'escritura que retranscritz lo son d'una lenga (dit fonèma en lingüistica). Aiçò coincidís sovent amb çò que sonam «letra», mas pòt comprendre tanben d'autres elements coma las chifras. I a doas categorias de combinacion de grafèmas: los simples que correspondon a una sola letra; e los complèxes qu son compausats de doas letras (digrafs coma per exemple ⟨nh⟩ en occitan) o de tres letras (tigrafs coma per exemple ⟨uòu⟩ en occitan). L'estudi dels grafèmas e dels sistèmas d'escritura se sona grafemica o grafemistica.
Conceptualizacion Dins un sistèma alfabetic existisson doas tipologias de grafèmas.
Segon la concepcion referenciala, l'interpretacion dels grafèmas correspond als sons especifics d'una lenga (en lingüistica fonèmas). Per exemple, lo digraf occitan ⟨nh⟩ representa lo fonèma /ɲ/. Aquel concèpte referencial es ligat a l'ipotèsi de dependéncia que pretend que l'escritura fa unicament que representar la paraula.
Per contra, lo concèpte analogic definís los grafèmas de faiçon analòga als fonèmas, valent a dire per de parelhs minimals escrits tals coma shake vs. snake dins la lenga anglesa. Dins aquel exemple, h e n son de grafèmas perqué distinguisson dos mots. Aquel concèpte analogic es associat a l'ipotèsi de l'autonomia segon quina l'escritura es un sistèma a despart d'entièra e deu èsser estudiada independentament de la paraula. Los dos concèptes an de feblesas.
Segon lo còdi grafic emplegat, un grafèma pòt aver de realizacions graficas e foneticas divèrsas. Aquí qualques exemples: Dins un abjad, per exemple en ebrèu, lo grafèma sòl representar una consonanta. Dins los sillabaris, coma en japonés, un grafèma representa generalament una sillaba. Dins un sistèma d'escritura ideografica, per exemple en chinés, lo grafèma representa un concèpte, un mot o un morfèma.
Notacion Los grafèmas son generalament notats per de parentèsis inclinadas: ⟨a⟩, ⟨b⟩, ⟨c⟩, etc.
Referéncias
Categoria:Escritura