La revolucion d’Octobre (en rus: Октябрьская революция, Oktiabrskaia revolioutsiia), tanben coneguda jol nom de revolucion bolchevica, es la segonda fasa de la Revolucion Russa après la revolucion de Febrièr e que se debanèt dins la nuèch del 25 d'octobre de 1917 (7 de novembre de 1917). La revolucion d'Octobre foguèt largament favorizada per la Primièra Guèrra mondiala. Del temps de la dintrada en guèrra, totes los partits politics foguèron favorables a la participacion de Russia al conflicte, levat lo Partit obrièr socialdemocrata de Russia. Mas, l'armada russa deguèt subir de desfachas pesugas. Las usinas èran pas pro productivas, lo malhum ferroviari e la logistica ineficaças.
L'insisténcia del govèrn provisòri per contunhar la Primièra Guèrra mondiala — plan impopular — empachèt la realizacion de grandas reformasRabinowitch (1978), p. 311.. Lo programa bolchevic, rebatut dins lors eslogans "la patz, lo pan e la tèrra" e "tot lo poder als soviets" favoriza los bolchevics. La crisi economica, qu'a pejorat dempuèi l'estiu, la decepcion deguda a l'abséncia de reformas e lo sosten del govèrn provisòri per gaireben totes los autre partits politics favorizèron los bolchevics que lancèron una intensa campanha de propaganda a Petrograd.
Lo 25 d'octobre de 1917, Lenin e Trotski lançan lors partisans dins una susmauta armada a Pétrograd contra lo govèrn provisòri dirigit per Kerenski. L'endeman, Trotski anóncia oficialament la dissolucion del govèrn provisòri pendent l'obertura del Congrès panrus dels soviets dels deputats obrièrs e païsans (que compte 649 delegats, amb 390 bolchevics). Los representants al soviet de tot lo país apròban l'insurreccion. Lo congrès adòpta los decrets transferissent totes los poders als soviets e adopta tanben un decret sus la tèrra, sus la patz, sus las nacionalitats e sus lo contraròtle obrièr sus la produccion.
L'endeman de la revolucion d'Octobre, Russia ven lo primièr regim comunista (al sens marxista) de l'Istòria.
Contèxte drecha|vinheta|250x250px|Lo soviet de Petrograd en 1917. A la davalada de 1917, las consequéncias de l'afar Kornilov son importantas: las massas tornèron s'armar, los bolchevics pòdon sortir de lor miègclandestinitat, los prisonièrrs politics de julhet, amb Trotsky, son liberats pels marins de Kronstadt. Per mestrejar lo putsch, Kerensky cridèt ajuda als partits revolucionaris, acceptant la liberacion e l’armament dels quita bolchevics. Perdèt le sosten de la drecha, que li pardona pas lo fracàs del putsch, sens pasmens raliar l'esquèrra, que lo jutge tròp indulgent dins la repression dels complices de Kornilov, encara mens l’esquèrra estrèma bolchevica, que Lenin, de so amagat, donèt lo mot d’òrdre : « Pas cap de sosten a Kerensky, luta contra Kornilov ».
Totjorn mai d’obrièrs e soldats penson qu’es pas possibla la conciliacion entre l’anciana societat defenduda per Lavr Kornilov e la novèla. Lo putsch e l’aclapamement del govèrn provisòri, donant als soviets lo cap de a la resisténcia, enfortís l’autoritat e aumenta l’audiéncia dels bolchevics. Lor prestigi resulta mai grand: estimulats per la contrerevolucion, las massas se radicalizan, de soviets, de sindicats se plaçan del costat bolchevics. Le 31 d'agost, lo soviet de Petrograd dona la majoritat als bolchevics, e elegís Léon Trotski a sa presidéncia lo 30 setembre.
Totas las eleccions mòstran la pojada; atal, a las eleccions municipalas de Moscòu, entre junh e sptembre, los SR passan de 375 000 vòtes a 54 000, los menchevics de 76 000 a 16 000, los democratas constitucionals (KD) de 109 000 a 101 000, alara que los bolchevics passan de 75 000 a 198 000 vòtes. Lo mot d’òrdre « tot lo poder als soviets » passa largament los bolchevics e es tanben utilisat per d'obrièrs SR o menchevics. Lo 31 d'agost, lo soviet de Petrograd e 126 soviets de província votan una resolucion en favor du poder dels soviets.
La revolucion contunha a s’accelerar, surbretot dins las campanhas. Pendent l'estiu de 1917, los païsans passan a l’accion, e prenon de tèrras als senhors, sen esperar mai la reforma agrària promesa e de contunh retardarda pel govèrn. La paisanariá russa torna de fach sa longa tradicion de vastas sosmautas espontanèas (lo bunt), qu'aviá ja marcat lo passat nacional, alara pendent las grandas sosmautas de Stenka Razine al sègle XVII o d'Emelian Pougatchev (1774-1775) al temps de Catarina II. Pas totjorn violentas, aquestas occupacions massisas des tèrras sont pasmens sovent lo teatre de desencadenaments espontanèus o las proprietats dels mèstres son brutladas, eles meteisse maltractats veire assassinats. Aquesta grandassa revòlta païsana, benlèu la mai importanta de l’istòria europèa, es globalament victoriosa, e las tèrras son pertejadas, sens que lo govèrn condamne o ratifique lo movement.
Aprenent que lo « partatge negre« Partatge negre » es lo nom d'una organizacion contestatària populista antitsarista nascuda en 1879, al moment de la scission amn l'organizacion terrorista. » es de s’acomplir dins lors vilatges, los soldats, plan sovent d’origina païsana, desèrtan en massa per poder participar a temps per la redistribucion de las tèrras. L’accion de la propaganda pacifista, lo malcòr après lo fracàs de l’ultima ofensiva de l’estiu fan lo rèste. Las trencadas se voidan pauc a pauc.
A partir de junh de 1917, dins una sesilha del Ièr congrès dels sovets, Lenin aviá ja anonciat dobertament que los bolchevics èran prèts a prene lo poder, mas sul moment sas paraulas avián pas esta presas en seriósMichel Heller et Aleksandr Nekrich, L’Utopie au pouvoir, op. cit., p. 25. Marc Ferro, d’après le compte rendu des débats, précise qu’en . La Révolution de 1917, op. cit., p. 473..
L'insurreccion vinheta|Retrach de Lenina, realizat en 1919 per Isaak Brodsky. En octobre de 1917, Lenin e Trotski considèran que lo moment es vengut de n'acabar amb la situacion de doble poder (govèrn provisòri e soviet dels deputats obrièrs e dels delegats dels soldats de Petrograd).
Los debats al sen del comitat central del Partit bolchevic per qu'aqueste organize una insurreccion armada e prenga lo poder son vius. Unes amb Kamenev e Zinoviev considèran que cal encara esperar, que lo partit es ja assegurat de la majoritat dins los soviets, e seriá a lors avís isolat en Russia coma en Euròpa se prengava lo poder sol e non al sen d’un& coalicion de partits revolucionaris. Mas Lenin e Trotsky l’emportan e après aver resistit, lo Comitat apròba e organiza l’insurreccion, que Lenin fixa la data per la velha de l’obertura del IId congrès dels soviets, que l'amassada deu se far lo 25 d'octobre.
Un Comitat militar revolucionari es creat al sen del soviet de Petrograd e dirigit per Trotski, que n'es president. Es compausat d’obrièrs armats, de soldats e de marins. S’assegura lo raliament o a neutralitat dee la garnison de la capitala, e prepara menonosament la prisa d’assalt dels punts estrategics de la vila. La preparacion del còp de fòrça se fa gaireben pas a l'amagat, los plans liurats per Kamenev e Zinoviev son quitament disponibles dins los jornals, e lo quita Kerensky ne venon a desirar l’afrontament final que voidariá l’abcès1917, documentari difusat sus Arte lo 7 de novembre de 2007..
L’insurreccion es lançada dins la nuèch del 6 al de novembre de 1917 (24 al 25 d'octobre del calendièr julian). Los eveniments se debabanan gaireben sens sanguinièra. Los gardas rojas menats pels bolchevics prenon sens resisténcia lo contraròtle dels ponts, de las garas, de la banca centrala, dels centres postals e telefonics, abans de lançar un assalt final sul palais d'Ivèrn. Los films oficials filmats mai tard montrèron aquestes eveniments jos un angle eroíc, mas dins la realitat los insurgents enfrentèron una resisténcia flaca. En efièch, d'ntere las tropas cantonadas dins la capitala, sels unes batalhons d’escolans oficièrs (junkers) sostenon lo govèrn provisòri. I aurà cinc mòrts e unes ferritsRichard Pipes, La Révolution russe, op. cit., p. 457.. Pendent l’insurreccion los tramvais contunhant a circular, los teatres de jogar, los cemeèrcis demoran dobèrts. Un dels eveniments decisius del sègle XX se realiza dins l'indiferénciaRichard Pipes, La Révolution russe, op. cit., p. 463-464..
Se una ponhada de partisans podèt venir mèstre de la capitala fàcia a un govèrn provisòri que pas degun sosten pas mai, la sosmauta deu ara èsser ratificada per las massas. L'endeman, 25 d'octobre, Trotski anóncia oficialament la dissolucion del govèrn provisòri pendent l’obertura del Congrès panrus dels soviets dels deputats obrièrs e païsans (562 delegats èran presents, amb 382 bolchevics e 70 SR d'esquèrraMarc Ferro ajoute qu'il ne faudrait pas « accorder trop de foi ou de signification à ces chiffres ». La Révolution de 1917, op. cit., p. 849.).
Mas una partida dels delegats consideravan que Lenin et los bolchevics avián pres lo poder de biais illegal, e un cinquentenat quitèron la salaJean-Jacques Marie, Lénine, Paris, Balland, 2004, p. 215.. Los demissionaris, socialistas revolucionaris de drecha e menchevics, creèron a partie de l'endeman un « Comitat de Salut de la Patria e de la Revolucion »Jean-Jacques Marie, Lénine, p. 217.. Aquestas defeccions foguèron acompanhadas d'aquesta resolucion improvisada de Leon Trotski: « Lo 2d Congrès deu constatar que la partença dels menchevics e dels SR es un ensag criminal e sens esper de trencar la representativitat d'aquesta assemblada al moment ont las massas s’esfòrçan de defendre la revolucion contra las atacas de la contrarevolucionCité par Marc Ferro, La Révolution de 1917, op. cit., p. 851. ». Lo jorn seguent, los Soviets ratifican la constitucion d’un Conselh dels commissaris del pòble integralament constituit de bolchevics, coma basa del govèrn novèl, esperant la convocacion d’una assemblada constituenta. Lenin se justificarà l'endeman als representants de la garnison de Petrograd afirmant « Es pas culpa nòstra se los S-R e los menchevics son partits. Lor aviam prepausat de partejar lo poder [...]. Avèm invitat tot lo mond a participar al govèrn. »Lénine, Œuvres complètes, tome 35, p. 36.
Lo govèrn novèl Dins las oras seguentas, una ponhada de decrets anava jetar las basas del regim novèl. Quand Lenin faguèt sa primièra aparesisson publica, foguèt ovacionat e sa primièra declaracion foguèt : « Anam ara precedir maintenant a la construccion de l’òrdre socialista ».
D'en primièr, Lenin anóncia l’abolicion de la diplomacia secrèta e la proposiciona tots los païses belligerants de coneçar de des parlaments « en vista d’una patz equitabla e democratica, immediaae, sens annexion e sens indemnitat ».
Enseguida, es promulgat lo decret sus la tèrra: « la granda proprietat fonsièra es abolida immediatament sens pas cap d'indemnitat ». Daissa als soviets de païsans la libertat de ne far çò que volon, socializacion de la tèrra o partetja entre les païsans paures. Lo tèxte ratifica de fach una realitat ja presenta, que los païsans ja prenguèron de tèrras pendent l’estiu de 1917. Mas coma aquò, ganha als bolchevics la neutralitat benvolenta dels camps, al mens fins a laprima de 1918.