Las Leis (en grèc : ) es lo títol del darrièr dels dialògs de Platon, après lo Filèb. Es tanben lo mai long dels dialògs platonicians e lo sol ont Socrates es pas present.
Dins las Definicions, lo platonisme definís lo mot « Lei » : « Decision politica del grand nombre, que val sens limitacion dins lo temps »415b-c. Platon, dins aqueste dialòg, tot coma la Republica, tracta de filosofia politica e tòca al problèma de la melhora constitucion politica. Coma dins la Republica, Platon a per objectiu dins las Leis la constitucion de la ciutat melhora possibla en prenent per modèl lo just segon los dieus. Dins ambedos cas, aqueste modèl es l'imatge que los dirigents devon seguir per unificar una ciutat e la tornar tota vertuosa, sens que siá pasmens possible de l'instituir realament. Platon es pasmens mai « empiric » dins las Leis, qu’examina de constitucions realas e prepausa una descripcion plan detalhada d'una constitucion tan justa que possibla. Dins las Leis, Platon fa discutir diferents vielhs sus la valor de la constitucion de diferentas ciutats. Los castigs de las leis infligits als èsser vivents devon èsser inferioras a aquestes dels Infèrns e van d'una multa de 20 dracme a una mina, Livre IX (881a-d).
L'educacion que, a Esparta, negligissiá l'alma e s'occupava pas que del còrs, la politica de dominacion, la passion guerrièra, l'immoralitat de las femnas, foguèron de plan mal biais jutjadas per PlatonLa République VIII ( et 548) ; Les Lois II (673c) ; I (637c) ; VI (781a) ; VII (806c). Tot lo long de son òbra, denóncia los excès de l'oligarquia, ont los rics dominan los paures, e aquestes de la democracia, ont los paures assajan de dominar los rics. Es perque Platon prepausa dins La Republica un regim original: la timocracia, regim ont la populacion es destriada en classas socialas de tèrmes estrictes avent caduna las sieuna prerogativasLa République (VI, 494a) ; Lettre VII (340c).
La scèna se debana en Crèta, sul camin de Cnossos al temple de Zèus, cap ont caminan lo tres interlocutors. Quand Platon moriguèt a Atenas, redigissiá Las Leis, que se podèt pensar que lo libre XII èra inacabat, mas aqueste jutjament es en discussion, que d’unes considèran l’Epinomis coma lo tretzen libre de las LeisCharles-Émile Ruelle, administrateur honoraire de la Bibliothèque Sainte-Geneviève, membre de la Société des Antiquaires de France, Fragments relatifs à l'Harmonique (1880). La tradicion voudriá far morir Platon 81 ans, segon lo simbolisme dels nombres, que 81 es lo carrat de 9Censorin, Du jour natal ; Sénèque, Lettres à Lucilius, 53, 31. Zenon de Cition aviá escrich Contra las Leis de Platon.
Personatges
Un estragièr, dich l'Atenian, que poiriá èsser lo quira Platon Megillos, un Esparciata Clinias, dich Lo Cretés, qu’es present tanben dins l’Epinomis. A pas cap a veire amb los autres Clinias dels dialògs platonicians, que son d'Atenas: aqueste Cretés es desconegut fòra d’aquestes dialògs ; pel mai se sap qu’èra descendent d'Epimenides
Tèmas de l’òbra
Ròtle de las leis Segon Platon, las leis son essencialas per l'evolucion e la coesion dins la ciutat ideala, que l'òme possedís pas de predisposicion per cultivar l'interes general a partir de la naissença, es atal lo primièr filosòf evocar de règlas possiblas, un mòde d'organizacion avent per objectiu de lutar contra la corrupcion e de far naícer la nocion de dever moral pel ciutadan, aquí ont segon SenècaLettres à Lucilius, 90, es la decadéncia de las mòrs que provòca l'invencion de leis, coma aquestas de Solon. Esiode, dins Las Òbras e los Jorns, desvolopa lo mite de l'Edat d'aur: la perfeccion de la raça umana se situís a l'origina, e lo progrès tecnic es signe de decadéncia.
Dins sas Leis, Platon classifica la populacion en doas grandas categorias (los esclaus, los artesans e comerçants d'un costat, e los « gardians de la ciutat » de l'autre) amb un « Conselh Nocturn »également traduit par Conseil de veille al cap. Aquesta societat utopica seriá estatica, Platon considerant tot cambiament dins son organizacion coma essent potencialament subversiu. Dins l’Epinomis, Platon expaua lo programa dels membres del Conselh Nocturn, que s'ocupa d'astronomia confonduda a la teologia.
Ròtle de l’educacion Lo ròtle de l'educacion I es definit coma primordial tant dins lo domèni esportiu qu’escolar, estudiar es pas un drech mas un dever dins la Ciutat ideala platoniciana, e a aquò fins a 18 ans d’edat. Puèi lo jovent es constrench de realizar l'efebiá per un periòde de dos ans, après que decidirá o non pas de la contunhar sos estudis. Se causís de las contunhar, deurá se sometre a detz annadas de sintèsi de coneissença precedentas e a l'estudi de quatre domènis fondamentals — l'aritmetica, la geometria, l’astronomia e la sciéncia de l’armonia — après que solament poirán se consacrar a l'estudi de la filosofia. Aqueste passatge obligat per las sciéncias s'explica per l'interes que pòrta Platon per aquestas que son formatriças per l'esperit e permeton la compreneson e l'analisi dels concèptes. Fin finala l'òme deurá pagar un quinzenat d'annadas de leals servicis dins l'armada o l'administracion per rejónher l'aparelh politic de la Ciutat. Dins aqueste dialòg, Platon critica la lei coma fondament de la legitimitat, la reconéis coma essent necessária a la vida politica.
Plan de las LeisLa progression seguida ven de la traduccion de Léon Robin (Platon, Œuvres complètes, Gallimard, Collection de la Pléiade, 1950, t. II, 635-1131)
Libre I Aqueste libre I tracta d’institucions necessària al desvelopament del corratge630b. Clinias sosten que la guèrra es l’objectiu máger de la legislacion (625e). L'Atenian ripòsta que l’objectiu del legislator es de metre çò qu’es bon capable de véncer çò qu’es marrit (626d). I a una erarquia dels bens: Los bens exteriors (riquesa, onor, poder), Los bens del còrs (santat, beutat, fòrça, abiletat), Los bens de l’alma (pensada, saviesa, justícia, coratge)631b-c. Platon tracta enseguida de l'educacion643d e dels banquets. Megillos enumèra los diferents tipes de vertuts practicadas dins sa ciutat. Après los repais en comun (sissitias), la practica de la gimnastica e la caça, cita « l'endurança a la dolor ». D’entre los exercicis destinats a l'acquerir, evòca las pelejas, la fèsta religiosa de las Gimnopedias e la criptia :
Las Gimnopedias èran pas que de festenals religioses. L’Esparciata Megillos, dins Las Leis de Platon, los nomena un « enduriment de crénher (…), de redoutables exercicis d'endurança ont cal resistir a la violéncia de la canicula » (I, 633).
Mégillos fa pas que mostrar la difficultat de l'espròva, sens descriure mai sas caracteristicas (durada, public concernat, etc.). Pas res interdit de ne deduire que la criptiá es un exercici obligatòri per totes los jovents, tot coma lo servici militar modèrneAinsi de Girard, 872 : . Aquò pareis pasmens pauc probable, que Xenofon l'evòca pasLévy, 65, note 1.. Platon denóncia dins las LeisLibre I, 636b–c çò que jutja èsser d’amors contra natura.
Vejatz : Lo mite de las mariòtas
Libre II : L'educacion es « espelida primièra d'un meriti moral per l'enfant »653b L'espelida consistís en la musica e la gimnastica; la beutat, santat, vigor e riquesas son de mals pel mal
Libre III : Los regims politics Una vida sens tòrt, una alma sens deca es sinonime de filosofia e de la vida o la mòrt d'un filosòf, quitament sauprá pas legir tanpauc escriure o nadar689. Los regims politics se succedisson segon d’estapas socialas (primièras comunautats isoladas, regropaments, invasions, Istòria de las constitucions)677. Se conéis lo govèrn autocratic pels Pèrsas694b, la democracia pels Atenians698a, mescla de monarquia e de democracia pels Lacedemonians. Après aver expausat las diferentas menas de govèrn. Platon prepausa dins La Republica e Las Leis una educacion collectiva amb per objectir de formar de ciutadans ont la Ciutat remplaça totalament los parents. L’educacion consistiá a « metre la sciéncia dins l’alma » segon lo sens comun, per Platon a enauçar l’alma cap al ben, lo bèl e la justícia (ne fa una educacion morala). Aquò s’explica clar aquí: « Se saupriá pas los elevar melhor, çò dich. Es donc pas, Glaucon, torni, que l’educacion musicala es sobeirana que lo ritme e l’armonia an al mai nau punt lo poder de penetrar dins l’alma e de la tocar fortament, portant amb eles la gràcia e la balhant, a èsser plan educar, senon lo contrari. E tanben que lo jovent a qui se la donèt coma cal sentís plan vivament l’imperfeccion e la laidor dels obratges de l’art o de la natura, e ne sentís justament de desplaser? Lausa las bèlas causas, los recep gaujosament dins son alma per ne far sa noiritura, e ven atal nòble e bon; al contrari, blaima justament las causas laidas, los òdi dempuèi l’enfança, abans que la rason li torne, e quand la rason li torna, l’aculhís amb tendresa e la reconéis coma una parenta tant mai que son educacion l’i preparèt. - me sembla en efièch, çò dich, que son alà los avantatges que s’espèra de l’educacion per la musica. - Tornèri: A l’epòca ont apreniam las letras estimavam los sabers pro que quand lors elements, en nombre pichon, mas escamplilhats dins totes los mots, nos escaparián pas mai, e que, ni dins un pichon mot ni dins un grand, los negligiam, coma inutils de notar; alara, al contrari, nos aplicariam a los destriar, persuadats qu’i aviá pas d’autre mejan d’aprene a legir. - Es verai. - es verai tanben que reconeiceram pas los imatges de las letras, rebatidas dins l’aiga o dins un miralh, abans de conéisser las quita letras, que tot aquò es l’objècte del mèsme art e del mèsme estudi. - Plan segur. - E ben! disi tot parelh, pels dieus, que serem pas musicians, ni los gardians que pretendem elevar, abans de saber reconéicer las formas de la temperança, del coratge, de la generositat, de la grandor d’alma, de las vertuts lors sòrres e dels vicis contraris, pertot ont son espandidas; abans de percebre lor preséncia ont se trapan, elas o lors imatges, sens ne negligar pas cap, ni dins las causas pichonas ni dins las grandas, persuadits que son l’objècte del mèsme art e del mèsme estudi. » Libre IV: Sus aquestes que fan las leis
« La Divinitat amb Azard e Escasença »709 b: Platon conta lo mite de l’Edat d'aur, jos Cronos713a. La justícia es l'unica valor d'una ciutat. Lo citadan a de devers al respècte de la divinitat716c. « Es la divinitat que deu èsser la mesura de totas causas »716c-d(retorn de la formula del sofista Protagoras, qu’es aquí contradicha).
Libre V: La ierarquia dels devers Pas res a mai de valor que l’excelléncia728, e la paraula pòt expausar als pièger castigs, umans coma divins, e la vertat es principi de tot ben, pels dieus coma pel òmes730. I a los devers al respècte de se mèsme (l’alma, los bens de fortuna) e los devers al respècte dels autres (sos enfants, sos concitutadans). Cal legiferar734e: destriar las tèrras en 5040 fogals738e, cambiar pas las tradicions religiosas738c, far circular una moneda742a, entre autres.
Libre VI: Los Gardians-de las-Leis