Origèn (en grèc ancian / ) es lo paire de l'exegèsi biblica. Teologian del periòde patristic, Nasquèt a Alexàndria v. 185 e mòrt a Tir v. 253.
Es tanben un dels Paires de la Glèisa e « mai grand engèni del cristianisme antic amb sant Agustin »Cardinal Jean Danielou, Origène, Paris, Le Cerf , 2012. segon la formula del cardenal Jean Daniélou. Pasmens, al contrari de fòrça Paires de la Glèisa, jamai foguèt canonizat coma un sant per la Glèisa catolicaDe manière plus générale, Ses enseignements sur la pré-existence des âmes, la réconciliation finale de toutes les créatures, y compris peut-être même le diable (l'apokatastasis) et sa croyance possible que Dieu le Fils était subordonné à Dieu le Père ont été rejetés par l'orthodoxie chrétienne..
I aguèt tanben al sègle III un autre Origèn, filosòf neoplatonician e pagan, condiscípol de Plotin e de Longin, amb que es a vegada confondut.
Biografia Nais en Egipte dins una familha crestiana. En 202, jol règne de Septimi Sever, la Glèisa d'Alexàndria es secutada e son paire Leonides morís martirizat: son filh assistís a sa mòrt per descapitacion. Volgava lo seguir dins lo martiri, mas sa maire capitèt a l'empachar en amagant sos vestits. La mòrt de Leonides daissa sens fonts una familha de nòu personas, sos bens avent estat sasits. Origèn ven pasmens aparat per una femna rica e de tria. Pasmens, coma lotjava ja un eretic del nom de Pau, sembla qu'Origèn, que professava la mai estricta ortodoxia, seriá demorat sonque pauc de temps. Segon Eusèbi de Cesarèa, queli consacra lo seisen libre de son Istòria ecclesiastica, Origèn deu alara trabalhar per far viure sos nombroses fraires e sòrres. Instruch dins las bèlas-letras e las santas Escrituras, ensenha la gramatica per provesir lo besonhs de sa familha. En 215, Quitament plan jove, succedís a son mèstre Clemenç d'Alexàndria al cap de la Didascalèa a l'Escòla teologica d'Alexàndria (escòla catequetic). Se signala alara per una rigiditat de principis e de mòrs que lo mena de se castrar per se sostraire a tota tentacion.
Per acquerir son entièra independéncia, Origèn vend sa bibliotèca per una soma que li balha un revengut quotidian net de 4 obòlas, que li sufison en rason de son extrèma frugalitat. Dona de leçons publicas a Cesarèa en Siria la jornada, e consacra a l'estudi de la Bíblia mai granda partida de sas nuèchs, menant una vida d'ascèta regda. Segon unas tradicions, portava tan luènh la pensada, qu’ensenhava e de femnas coma als òmes crentavan que situacion podava far escandal pels pagans e realizèt a la letra Matèuverset 19:12 (« i a d’eunucs que se fan d’espreles eunucs pel reialme deks cèls ») e Marcverset 9:43 (« se ta man es per te una escasença de casuda, copa la »), es a dire que se castrèt. Una tala accion, se realament se passèt, èra en partida de segur degut al fach que cresiá que lo cretian deviá seguir l'ensenhament de son mèstre sens pas cap d’escart. Mai tard dins sa vida, pasmens, visquèt de rasons qu’aurián podut li far jutjar de biais diferent avant de se decidir a un tal acte. Dins son ensenhament donat Cesarèa, regrèta son acte, qu'atribuís a l'error que constituís la lectura literala de las Escrituras. De la vertat istorica d’aquesta castracion ne dobtèron unes discípols. Se supausèt qu'èra d'una pachaca espandida pels rivals d'Origèn, que volgavan reduire son importança o damatjar sa reputacion.
Se’n va a Atenas en ajuda de las glèisas d'Acaia.
Contunha a estudiar, per exemple près d'Ammonius Saccas. En 230, es ordonat prèire a Jerusalèm mas son evesque, Demetri d'Alexàndria, li repròcha sas mutilacions que, segon los canons, lo fa inapte a preirat. Malgrat lo sosten dels evèsques e una assemblada en concili, Demetri, vesent son ordinacion coma irregulara, destituís Origèn de sas foncions, l'excomunia e li interdís la domrança dins son diocèsi. Origèn i torna de fach pas qu’après rentre la mòrt d’aqueste prelat. En 231, Origèn quita Alexàndria per Cesarèa, en Palestina, ont contunha d'explicar l'Escritura e ont una novèla escòla prend còrs a l’entorn d’el amb sos escolans mai remarcables (coma Gregòri lo Taumaturg).
En 250, jol règne de Deci, es persecutat e, quitament empresonat e torturat, acaba pas d'escriure per encoratjar sos companhs e compausa son libre Contra Celse. Quitament se torna èsser liure, morís pau après, vèrs 253, benlèu de las seguidas de sas nafras.
Segon Jeròni d’Estridon, seriá mòrt a Tir, e auriá estat enterrat dins la catedrala.
Tres sègles après sa mòrt, Origèn es anatematizat, e donc declarat eretic, jol 11n anatematisme del segon concili de Constantinòble.
Eritatge vinheta|Origèn, representacion dins un manuscrich datat de 1160, Bayerische Staatsbibliothek, Munic
Paire de l'exegèsi biblica Origèn es considerat coma lo paire de l'exegèsi biblica per aver comentat totes los Libres de l'Ancian e del Nòu Testament dins una òbra exegetica gigantèsca, que siá a causa de son espandida, que per l’amplor de son informacion e pel vam esperital que l’animaPierre Hadot, op. cité.
Son metòde exegetic utiliza la distinccion entre tres sens de l’Escritura: le sens literal, lo sens moral e lo sens esperital, correspondent a las tres partidas de l’òme, lo còrs, l’alma e l’esperitPierre Hadot, op. cité.
« cal donc inscriure tres còps dins la sieuna alma las pensadas de las santas Escrituras: per que lo mai simple siá edificat per çò qu’es coma la carn de l’Escritura — lo nomenam atal percepcion subte — ; qu’aqueste qu’es un pauc pujat lo siá per çò qu’es coma son alma; mas que lo perfièch… lo siá de la lei esperituala que conten una ombra dels bens por venir. Atal coma l’òme es compausat de còrs, d’alma e d’esperit, tanben l’Escritura de Dieu donèt dins sa providéncia pel salvament dels òmes. » Tractat dels principis IV, 2, 4
Son entrepresa mai importanta foguèt las Exaplas, edicion de la Bíblia ont presenta, sus sièis colomass lo tèxte ebrieu de l’Ancian Testament e las diferentas versions grègas alara en usatge.
La tradicion evangelica Segon EusèbiHistoire ecclésiastique, VI, 25, 3-7, Origèn, dins lo primièr dels libres Sus l'Evangèli segon Matèu, conta atal la tradicion:
« Coma l'ai apres per la tradicion al subjècte dels quatre Evangèlis - los sols atal a èsser incontestats dins la Glèisa de Dieu qu’es jol cèl -, d'en primièr foguèt escrich aqueste segon Matèu, que foguèt un temps publican avant d'èsser apòstol de Jèsus Crist: foguèt editat pels cresents d'origina judaïca, e compausa en lenga ebraïca. Lo segond es aqueste segon Marc, que lo redigiguèt segon las indicacions de Pèire; mai, dins son epistòla catolica, Pèire nomena Marc son filh, quand dich: "La Glèisa elegida qu’es a Babilònia vos saluda, e tanben Marc mon filh1 P5, 13. Lo tresen es l'Evangèli segon Luc, aqueste que foguèt lausat per Pau2 Co 8, 18-19 ; 2 Tm 2,8 ; Col 4, 14., e compausat pels cresents d'origina pagana. Après totes, l'Evangèli segon Joan. »
Lo tractat suls Principis I presenta una doctrina mistica que s’apròcha d’aquesta dels Gnostics: cresiá a la preexisténcia de las almas dins una region superiora, d'ont èran vengudas animar los còrs terrèstres. Podavan, pendent la vida, se purificar e s'auçar cap a la felicitat suprèma per la comunicacion intima amb Dieu. Sosteniá encara que Jèsus Crist es filh de Dieu sonque per adopcion, que l'alma de l'òme a pecat quitament avant d'èsser unida al còrs, que las penas de l'Infèrn son pas eternalas.
Segon Origèn, Dieu es transcendent e infinit. Engendra eternalament lo Filh, son imatge. Mejans lo Logos (Vèrbe), creèt una multitud d’esperits purs qur, levat Jèsus, s’alunhan d’El e venon alara d’almas. Lor dona de còrs concrèts al respècte amb la gravetat de lors decas: còrs d’àngels, d’òmes, o de demònis.
Aquestas almas, Mercé a lor liura decision, pòdon s’aprochar de Dieu o se n’alunhar. Lo salvament equival al retorn a la perfeccion originala, a aqueste moment las almas auràn de « còrs de resurreccion ». Lo verai ideal es aquesta coneissença complèta, que los filosòfs an pas qu’entrevist, mas que lo crestian pòt acquerir complètament se se desliga de la matèria.
Lo còrs fisic es donc un castig, mas mentrtant lo mejan per que Dieu se revèla e sosteen l’alma dins son elevacion. Dieu vòl pas contrénher l’alma, e utiliza donc l’educacion pel Logos, que los agents foguèron los filosòfs, Moïses e los profètas pel pòble josieu, e plan segur Jèsus en qui s’incarnèt lo Filh de Dieu.
Origèn admet, coma Agustin d'Ipòna, l'existéncia dels antipòdsI.2, de Princip. c. 3. Fonda aqueste avís sus d’escrichs de Sant ClementNicolas-Sylvestre Bergier, Dictionnaire de théologie, P.99.
L'origenisme Son sol ovratge especulatiu verai, lo De principiis, a lo caractèr d’una recerca obèrta a una epòca ont pas cap de doctrina èra encara fixada per un concili ecumenic. Origèn es un pensaire en movement, curiós, prolific, e jamai un doctrinari agutû.
Es après sa mòrt que las tèsis expausadas fan l'objècte de controvèrsias. La primièra tèsi que fa problèma es aquesta de la preexisténcia de l’alma, atal Dieu auriá creat los èssers esperitals, mas una partia d’aquestes auriá rebutat Dieu. La gravetat e la rapiditat d’aqueste refús auriá menat a la creacion dels àngels, dels demònis o dels òmes.. Lo mond material auriá donc estat creat per donar als òmes la possibilitat de se restacar.
La segonda es la teoria de l’apocatastasi, Origèn cresent que la natura tornarà a son estat original. Atal, los pecaires coma los demònis van progressivament se purificar per tornar a l’estat original qu’es bon.,Origène lui-même dans son Commentaire sur l’évangile de Matthieu, , qualifie la réincarnation d’erreur (pseudodoxia tès metensômatôseôs)..
Un dossièr acampat per Panfili e Eusèbi de Cesarèa al sègle IV, titulat Apologia per Origèn, pren la defensa d'Origèn dins aquesta controvèrsia.
Aquesta querèla de postum sus Origèn mèna vèrs l'an 400, dins un concili nacional convocat per l'evèsque d'Alexàndria, Teofili d'Alexàndria, a la condamnacion de l'origenisme. Teodòr d'Alexàndria escriu al papa Anastasi que li transmeta las dificultats pausadas per Origèn, çò que contribuirà a la condamnacion de la doctrina.
Enseguida, aquestas tèsis foguèron tanben condamnadas, jos Justinian, al sinòde de Constantinòble de 543, puèi al concili de Constantinòble II de 553. Sebretot, l'accuseront d'aver sostengut la cresença en la reïncarnacion e la preexisténcia de l'alma avant la naissença.
Lèu Reabilitat, Origèn demora una referéncia de Saint Tomas d'Aquin, que cita plan sovent sos comentaris dels Evangèlis dins sa Catena Aurea, e del papa Beneset XVI que lo fa un omenatge piejat a Roma pendent una audiença que li consacrètAudience du pape Benoît XVI du 2 mai 2007 consacrée à Origène d'Alexandrie lo 2 de mai de 2007.
Un teologian ardit Origèn foguèt lo primièr d’assajar de far una sintèsi de la sciéncia teologica, çò que se nomenarà mai tard una soma, amb subretot lo tractat dels Principis. Segon el, Dieu auriá creat primièr lo Logos, puèi los logikoi del grec , creaturas purament racionalas e imaterialas. De desvelopaments de sos tèmas, en mai d’aprigondiments doctrinals esbleugissents, l’expausèron, après sa mòrt, d’acusacions de subordinatianismeHenri Crouzel, article « subordinatianisme », in Dictionnaire critique de théologie, dir. Yves Lacoste, PUF, 1998..