Un diamant a l'é na forma cristalin-a dël carbòni pur, formà sota pression e temperadura àuta ant ël mantel dla Tèra. A l'é ël material natural pì dur conossù (10 an slascala ëd Mohs) e a l'é apressià tant për la giojelerìa che për j'usagi andustriaj. Sò nòm a ven dal grech ἀδάμας (adámas), ch'a veul dì "invincìbil".
Formassion Ij diamant as formo ant ël mantel terestr, a na profondità ëd 140-190 km, con temperadura ëd 900-1300°C e pression d'almanch 45.000 atm. A peulo rivé a la surfassa grassie a erussion vulcàniche ch'a creo d'amblé ëd ròche ciamà kimberlite o lampròite. Ël process a peul pijé da 1 a 3,3 miliard d'agn.
Propietà Durëssa: 10 an slë scala ëd Mohs, për via dij legam fòrt antra ij carbòni. Condussion tèrmica: La pì àuta tra ij material naturaj. Lustr e dispersión ëd la lus: A smija che a "s-cianco" për sò efet ciamà brillant. Color: La pì part a son trasparent, ma a peulo avèj tinte (bleu, ross, giàun) për ampurësse d'àutri element (es. bòro o nitrògen).
Classificassion an giojelerìa Ij diamant a son valutà për ij 4 C: Carat: Pèis (1 carat = 0,2 gram). Cut (Taj): Precision dël taj ch'a detèrmina ël brillant. Color: Scala da D (trasparent) a Z (giàun motobin visìbil). Clarity (Netëssa): Assensa d'ampurësse o dësfet antërn.
Usagi Giojelerìa: Anej, colan-e, e orcin dovrà për sò prestigi. Andustria: Për tajé, fé d'àutri mineraj dur, o ant le lame d'utiss. Tecnologìa avansà: Ant ij semicondutor e sistema ëd comunicassion òtica.
Diamant sintétich Creà ant ij laboratòri con doi métod prinsipaj: HPHT (High Pressure High Temperature): ìmita le condission naturaj. CVD (Chemical Vapor Deposition): Deposission ëd carbòni da gas. Ij diamant sintétich a l'han propietà sìmij a coj naturaj ma a costo meno.
Stòria India: Primié sit ëd minera (almanch dal 400 a.C.). 1870: Scuverta dle minere an Sudàfrica, ch'a l'ha ancaminà l'era moderna dij diamant. 2003: Introduusion dël Process ëd Kimberley për evité ël comersi dij "diamant dël sangh". An Piemont: Diamant naturaj rài, ma musé come ël Museo Mineralògich Piemontèis a espon cristaj formà ant le Alp.
Diamant famos Cullinan: Ël pì gròss diamant trovà (3.106 carat), part ëd le coron-e anglèise. Hope Diamond: Bleu, con na stòria ëd maledission legendaria. Lesotho Promise: Trovà ant ël 2006 (603 carat), vendù për $12,4 milion.
Efet Ambientaj e Sfide Minere a ciel duvert: Degradassion dël paisage e consum d'eva. Drit uman: Diamant dël sangh (finansiament ëd guère sivij). Alternative sostenìbij: Diamant sintétich o riciclà da vej giojé.
Arferiment Harlow, G.E. (1998). The Nature of Diamonds. Cambridge University Press. Even-Zohar, C. (2007). From Mine to Mistress. Mining Journal Books.
Categorìa:Geologìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI