Girolamo Cardano (Gerolamo ou Gerónimo; Pavia, – Roma, ) foi um polímata italiano. Escreveu mais de 200 trabalhos sobre medicina, matemática, física, filosofia, religião e música.
Na matemática foi o primeiro a introduzir as ideias gerais da teoria das equações algébricas. Seu hábito de jogar também levou-o a formular as primeiras regras da teoria da probabilidade. Na medicina foi quem primeiro descreveu clinicamente a febre tifoide. Na física escreveu sobre as diferenças entre energia elétrica e magnetismo.
Biografia
Girolamo Cardano nasceu em Pavia, na Lombardia, a 24 de setembro de 1501. Cardano era filho ilegítimo (legitimado em 1524) de Chiara Micheria e do jurista e doutor matemático milanês Fazio, amigo de Leonardo da Vinci.
Cresceu em meio a maus tratos, doenças e muitas infelicidades; apesar disso, mostrou uma extraordinária precocidade para os estudos: era já célebre como astrólogo e mago, antes de ter dado provas da sua invulgar aptidão para o estudo das ciências naturais e da matemática.
Em 1526, depois de ter obtido o título de doutor em Medicina na Universidade de Pádua, começou imediatamente a exercer a sua atividade de médico em Siccolongo e, mais tarde, em Pádua. Ainda em 1526 escreve o livro Liber de Ludo Aleae (Livro dos jogos de azar) resolvendo vários problemas de enumeração e retoma os problemas levantados por Luca Pacioli. A obra de Cardano, contudo, só veio a ser publicada em 1663. Cardano relata em sua autobiografia, De Propria Vita que era viciado em jogos. Escreve que havia jogado xadrez por 40 anos e dados por 25 anos. Em 1534 obteve a cadeira de matemática em Milão, mas continuou a estudar medicina, misturada com práticas de astrologia e de magia. A sua cultura enciclopédica e a sua poderosa inteligência, permitiram-lhe escrever sobre os assuntos mais diversos.
Cardano apercebendo-se do que Niccolò Tartaglia conhecia a regra de resolução das equações de 3.º grau, conseguiu ser dela informado sob a promessa formal de a não divulgar. Quando se apercebeu de que o bolonhês Scipione del Ferro tinha já anteriormente descoberto a fórmula, considerou-se desligado do juramento, divulgando então a descoberta na obra Grande Arte ou as Regras Algébricas. Com este incidente ganhou em Tartaglia um inimigo mortal, cujos escritos muito contribuíram para espalhar a lenda de um Cardano desonesto e corrompido.
Em 1560 um golpe terrível atingiu-o: o filho mais velho, acusado de ter matado a mulher, foi executado em Pavia. Em 1570 o tribunal de Inquisição encarcerou-o sob a acusação de ter tirado o horóscopo de Jesus Cristo. Sendo libertado, foi todavia impedido de fazer conferências. Em 1571 estabeleceu-se em Roma, entrou nas boas graças do Papa e obteve dele uma renda vitalícia que conservou até à morte. Girolamo Cardano faleceu em Roma a 21 de setembro de 1576.
Formas do nome Cardano tem seu nome em diversas versões nas línguas ocidentais, seguem alguns:
Cardano, Girolamo Cardan, Jerôme Cardanus, Hieronymus Cardano, Gerolamo Cardanus, H. Cardano, Hieronimo Kardano, Dzhirolamo
A história da junta universal Girolamo Cardano descobriu o princípio da junta universal, um acoplamento que permite movimento angular em todas as direções e a transmissão do movimento rotatório. A primeira aplicação prática dessa ideia, entretanto, foi feita por Robert Hooke, um filósofo experimental inglês do século XVII. O desenho de Hooke era tão eficiente e confiável, que Clarence Spicer permaneceu fiel a seus princípios essenciais quando desenhou sua própria junta, mais de duzentos anos depois.
No princípio, a junta tinha um uso limitado. Em 1675, Isaac Newton idealizou uma junta universal sobre a qual pudesse montar seu telescópio. Outras aplicações iniciais incluíam pedestais para bússola e armas de fogo, carretel de broca e alguns maquinários agrícolas. Entretanto, apenas com o advento do motor de combustão interna e o crescimento da indústria automobilística e com a patente de Spicer é que a junta universal atingiu a verdadeira maioridade.
Trabalhos
Cardano, Girolamo. Emperor Nero: Son of Promise, Child of Hope (traduzido por Angelo Paratico) pp. 185–6, Gingko Edizioni, Verona, 2019. De malo recentiorum medicorum medendi usu libellus, Hieronymus Scotus, Veneza, 1536 (sobre medicina).1545 edition, Full text (original page views) at Internet Archive. Practica arithmetice et mensurandi singularis (em matemática), Io. Antoninus Castellioneus/Bernadino Caluscho, Milão, 1539.Full text (original page views) at Internet Archive. De Consolatione, Libri tres, Hieronymus Scotus, Veneza, 1542.Full text (original page views) at Google. Tradução para o inglês por T. Bedingfield (1573).T. Bedingfield, Cardanus Comforte, T. Marshe, London 1573. Full text (page views) at Hathi Trust. Libelli duo: De Supplemento Almanach; De Restitutione temporum et motuum coelestium; Item Geniturae LXVII insignes casibus et fortuna, cum expositione, Iohan. Petreius, Norimbergae, 1543.Full text (original page views) at Google. De Sapientia, Libri quinque, Iohan. Petreius, Norimbergae, 1544 (com De Consolatione reimpr. De Libris Propriis, livro I).Full text (original page views) at Bayerische StaatsBibliothek; De Sapientia at pp. 1-273. De Immortalitate animorum, Henric Petreius, Nuremberg 1544/Sebastianus Gryphius, Lyons, 1545.1545 edition, Full text (original page views) at Google. Contradicentium medicorum (na medicina), Hieronymus Scotus, Venetijs, 1545.Full text (original page views) at Google. Artis magnae, sive de regulis algebraicis (na álgebra: também conhecido como Ars magna), Iohan. Petreius, Nuremberg, 1545. An electronic copy of his book Ars Magna (em latim)Full text (original page views) at Bayerische StaatsBibliothek; another at Internet Archive. Tradução para o inglês por D. Witmer (1968). Della Natura de Principii e Regole Musicale, ca 1546 (sobre teoria musical: em italiano): publicado postumamente.C. Sponius (ed.), Hieronymi Cardani Mediolanensis opera omnia (Lyons, 1663), IV, pp. 621-end (Google). De Subtilitate rerum (sobre fenômenos naturais), Johann Petreius, Nuremberg, 1550.Full text (original page views) at Internet Archive; another at New York Public Libraries. Paris 1550 edition, Michael Fezandat and Robert GranIon (original page views) at Google. Tradução para o inglês por J.M. Forrester (2013).J.M. Forrester (trans.), The De Subtilitate of Girolamo Cardano (Arizona Center for Medieval and Renaissance Studies, Tempe 2013). Metoposcopia libris tredecim, et octingentis faciei humanae eiconibus complexa (sobre fisionomia), escrito em 1550 (publicada postumamente por Thomas Jolly, Paris (Lutetiae Parisiorum), 1658).Full text (original page views) at Google. In Cl. Ptolemaei Pelusiensis IIII, De Astrorum judiciis… libros commentaria: cum eiusdem De Genituris libro, Henrichus Petri, Basle, 1554.1554 edition, Full text (original page views) at Google; from Bayerische StaatsBibliothek/Münchener DigitalisierungsZentrum. 1578 Heinrich Petri edition, Basle, at Google. Geniturarum Exemplar (De Genituris liber, impressão separada), Theobaldus Paganus, Lyons, 1555.Full text (original page views) at Google. Ars Curandi Parva (escrito por volta de. 1556).1564/66 edition, 2 volumes, HenricPetrini, Basel, Full texts at Google, Vol. I, Vol. II. De Libris propriis (sobre os livros que escreveu e seus sucessos no trabalho médico), Gulielmus Rouillius, Leiden, 1557.Full text (original page views) at Google. De Rerum varietate, Libri XVII (sobre fenômenos naturais); (Edição revisada), Matthaeus Vincentius, Avignon 1558.Full text (original page views) at Internet Archive. Another at Google. Também Basileia, Henricus Petri, 1559.D.F. Larder, 'The Editions of Cardanus' "De rerum varietate"', Isis, Vol. 59, No. 1 (Spring, 1968), pp. 74-77 (JSTOR, open).1581 Basle edition (original page views) at University and State Library, Düsseldorf. Actio prima in calumniatorem (resposta a J.C. Scaliger), 1557. De Utilitate ex adversis capienda, Libri IIII (sobre os usos da adversidade), Henrich Petri, Basle, 1561.Full text (original page views) at Google. Theonoston, seu De Tranquilitate, 1561. (Opera, Vol. II). Somniorum synesiorum omnis generis insomnia explicantes, Libri IIII (Livro dos Sonhos: com outros escritos), Henricus Petri, Basle 1562.1582 edition, Full text (original page views) at Hathi Trust. Neronis encomium, Basle, 1562.Full text (John and Cornelius Blaeu, Amsterdam 1640 edition) (original page views) at Google. Translation into English by A. Paratico (2012).A. Paratico (trans.), Nero: An Exemplary Life, by Girolamo Cardano (Inkstone publications, Chameleon Press, Hong Kong 2012). De Providentia ex anni constitutione, Alexander Benaccius, Bononiae, 1563.Full text (original page views) at Internet Archive; another at Google. De Methodo medendi, Paris, In Aedibus Rouillii, 1565.Full text (original page views) at Internet Archive. Another at Google. De Causis, signis ac locis morborum, Liber unus, Alexander Benatius, Bononiae, 1569.Full text (original page views) at Internet Archive; also in Google. Commentarii in Hippocratis Coi Prognostica, Opus Divinum; Commentarii De Aere, aquis et locis opus, Henric Petrina Officina, Basel, 1568/1570.1568 and 1570 editions, Full text (original page views) at Google. 1570 only, at Google; another at Freiburger historische Beistände. Opus novum, De Proportionibus numerorum, motuum, ponderum, sonorum, aliarumque rerum mensurandarum. Item de aliza regula, Henric Petrina, Basel, 1570.Full text (original page views) at Münchener DigitalisierungsZentrum/Bayerische Staatsbibliothek or at Google. Opus novum, cunctis De Sanitate tuenda, Libri quattuor, Sebastian HenricPetri, Basle, 1569.Text (incomplete, original page views) at Google. Franciscus Zannettus, Rome 1580, Full text (original page views) at Google. De Vita propria, 1576 (autobiografia).Full text (page views): Iacobus Villery, Paris 1653, edition at Internet Archive; Amsterdam 1654 edition at Google. Translation into English by J. Stoner (2002). Liber De Ludo aleae ("Ao lançar o dado"; sobre probabilidade): publicado postumamente.C. Sponius (ed.), Hieronymi Cardani Mediolanensis opera omnia (Lyons, 1663), I, pp. 262-76 (Internet Archive).J. Gullberg, Mathematics from the birth of numbers (W.W. Norton & Company, 1997), p. 963. Tradução para o inglês de S.H. Gould (1961). Proxeneta, seu De Prudentia Civili (publicado postumamente: Paulus Marceau, Geneva, 1630).Full text (original page views) at Google.
Coleções Uma chave cronológica para esta edição é fornecida por M. Fierz.M. Fierz (trans. H. Niman), Girolamo Cardano, 1501-1576, Physician, Natural Philosopher, Mathematician, Astrologer and Interpreter of Dreams (Birkhäuser, Boston/Basel/Stuttgart 1983), pp. 32-33 (Google).
Hieronymi Cardani Mediolanensis Opera Omnia, cura Carolii Sponii (Lugduni, Ioannis Antonii Huguetan and Marci Antonii Ravaud, 1663) (10 volumes, Latin): Volume 1: Philologica, Logica, Moralia (Internet Archive; ou Google; ou Google) Volume 2: Moralia Quaedam et Physica (Google) Volume 3: Physica (Google) Volume 4: Arithmetica, Geometrica, Musica (Google) Volume 5: Astronomica, Astrologica, Onirocritica (Internet Archive; ou Google) Volume 6: Medicinalium I (Google) Volume 7: Medicinalium II (Google) Volume 8: Medicinalium III (Google) Volume 9: Medicinalium IV (Google) Volume 10: Opuscula Miscellanea (Google)
Obras sobre Cardano MARTÍN CASALDERREY, Francisco. Cardano y Tartaglia: las matemáticas en el Renacimiento Italiano. Ed. Nivola. Girolamo Cardano: Milão: F. Angeli, c1999. Gerolamo Cardano nel suo tempo (1: 2001: Somma Lombardo) Gerolamo Sardo nel suo tempo: Pavia: Cardano, 2003. Gerolamo Cardano nel quinto centenario della nascita. Pavia: Cardano, 2001. 145 p. Cardano: Ascensão, Tragédia e Glória na Renascença Italiana - Emerich, Raul - Ed. Record, Rio de Janeiro - 2013 - 500 p.
Ver também
Fórmulas de Cardano Número complexo O método de Cardano para resolver a cúbica