Ła baxełega de San Zanipoło, xe na Ceza de Venesia. Ła ga el stato de Basilica minor. Xe uno dei edifici medievałi rełigioxi pì inponénti de Venesia, co anca ła Baxełega de Santa Maria Glorioxa dei Frari. La xe consideràda el pantheon de Venesia a cauxa del gran nùmaro de doxi venesiani e altri personàxi che xe stài sepełìi a partir dal Duxento. Se łeva inte el omonemo canpo inte el sestièr de Castèło.
Storia Segóndo ła legénda, łe orìxeni de ła baxełega xe łigàe a na vixión del doxe Jacopo Tiepolo, che inte el 1234 ghe ga donà l'oratòrio de San Daniel ai frari domenegani, prexenti in sità fin da oltra diéxe ani. Subito se ga costruìo ła Ceza duxentesca, dedicàda ai martiri romani del IV secoło Zani e Poło. L'aumento de l'atività dei frari domenigani gaveva inponesto ben presto un anpliamento, che zera stà direto dai do fràri domenegani Benvenuto da Bologna e Nicolò da Imola; el cantièr xe stà serà inte el 1343, ma i laóri de abełimento xe durài oncora dobòto un secoło: el 14 novenbre 1430, la Ceza xe stàda sołenemente consagràda. Da ałora xe stàda continuamente richìa de monumenti sepolcrałi, dipinti e scoltùre òpara dei maxóri artisti venesiani, finché, inte el 1806, in piena età napołeonega, i domenegani vien fati slontanàr dal so convento, trasformà in ospeàl, e ła Ceza vien privà de nùmaroxe òpare d'arte. Ne ła note infra el 15 e el 16 agosto 1867 un incendio bruxa ła capeła del Roxario patòco, co i dipinti che zera conservà. El restauro de sta capeła xe fenìo inte el 1959.
Descrision center|700 px|thumb|Canpo Santi Zani e Poło (San Zanipoło) center|700 px|thumb|Canpo Santi Zani e Poło (San Zanipoło)
Esterno right|200 px|thumb|L'abside La Ceza se prexenta co na altisima fasàda tripartìa, verta da un roxon sentràl e da do òci lateràni. La parte basa xe caraterixàda da sìe grande nìcie gotiche, che custodise alcuni sepolcri e dal grando portàl, parecià da sìe cołone de marmaro proconexio qui straportàe inte el 1459. Autori de l'òpara xe Bartolomeo Bono fin ai capitełi, el mestro Domenico Fiorentino par el frixo e magister Luce par la parte in sima. In alto, la fasàda xe coronàda da tre edicołe co santi domenegani: San Tommaso d'Aquino, San Domenico e San Pietro Martire. So'l fianco che prospeta sol canpo se taca vari edifici e capełe: scoła del nome de Gexù, basa costrusion retangołàr capeła del Nome de Gexù, de stiłe gotico, intorno a ła cuała xe stà riportà a ła łuxe l'orixinàl pavimentasion del canpo abside semisircołàr de ła capeła de ła Madona de ła Paxe capeła de San Domenico. atuałe edificio del convento domenegan (dal 1810); in orìxene zera ła scoła de Sant'Orsoła, indove se podeva amiràr i tełeri co łe storie de Sant'Orsola, caolaóro de Vittore Carpaccio (ancùo conservài a łe Gałarìe de l'Academia.
So'l retro se pol amiràr el conpleso de łe absidi, verto da slanciatisime fenestradure gotiche, intra łe pì alte espresion del tardogotico venesian. La cuboła a dopia całota (altesa interna: 41 m; altésa esterna 55,40 m) xe stàda xontàda a ła fin del '400.
left|250 px|thumb|L'interno
Interno La pianta xe a croxe latìna co transeto a tre navàe sudivixe da enormi cołone ciłindriche (fora che ła quarta a sànca e a drita, che xe piłastri formài da l'unión de tre cołone ciłindriche un mucio sutiłi).Le volte gotiche un mucio èrte xe cołegàe da arpexiłignei, che ga ła funsion de contrastàr le spènte xeneràe da łe volte a croxiera e dei archi. Le dimension xe veramente maxenghe: 101,60 de longhésa, 45,80 de larghésa inte el transeto, 32.20 de altésa. Ałe paréde de łe navàe xe tàcai numaroxi monumenti e a drita se verxe capèłe. Anca sol transeto se afasa do capèłe par banda, che afianca el presbiterio. Fin al '600 ła navàda maxór zera divixa trasversalmente in do parti (come che nase oncora ancùo ne ła Baxełega dei Frari) dal coro dei frari, che zera stà butà xo par darghe spasio a łe çełebrasion pontificałi che se desvolxeva in sta céxa, par exenpio i funerałi dei doxi. Unica vansaùra de sta strutura monumentàl xe i do alteri de Santa Caterina da Siena e de San Giuseppe che se cata a ła croxera intra ła navàda e el transeto, rispetivamente a dreta e a sànca.
Controfasàda L'intièra controfasàda xe ocupàda da monumenti de ła famegia Mocenigo. al centro, sora el portàl, ghe xe el monumento al doxe Alvise I Mocenigo e a ła mugèr Loredana Marcello, scominsià inte el 1580 da Girolamo Grapiglia e concluxo inte el 1646 da Francesco Contin. a sànca, monumento funebre al doxe Pietro Mocenigo, fenìo inte el 1481 da Pietro e Tullio Lombardo. Xe el primo monumento dove che i Lonbardo se discosta da ła tradision ła prinsìpal inovasion consìste inte ła tripartisión, segóndo el modeło dei archi de trionfo romani. Inaxònta xe inovativa ła poxision tiràda su e altièra del doxe: el xe raprexentà cofà xa rixorto, e donca pòsto in aso co ła Statua del Cristo rixorto. A detra, monumento al doxe Giovanni Mocenigo, òpara de Tulio Lombardo, conpletàda inte el primo decenio del '500. Xe el monumento sepolcràl lonbardesco dove che se aferma pienamente i prinsìpi de l'architeura rinasimental: łe superfici xe slise e non invaxe da łe decorasión, le proporsion xe corete, i capitèłi xe xe na copia parfeta dei capitełi conpoxiti de l'Arco de Tito a Roma. So'l siòło, tre grandi tavełe indove xe sepełìi tra i altri i doxi Alvise I, Alvise III Sebastiano, Alvise IV Giovanni Mocenigo.
Navàda drèta Prospeto de l'urna, del doxe Renier Zen, rafegurante el Redentor sostegnùo da do anxołi, de stiłe bixantinegiante. Altèr rinasimentàl co na Madonna in trono e santi de artista quatrosentesco, un tenpo atribuìa a Giovanni Bellini. Xe stàda qui portàda inte el 1881 da łe Gałarìe de l'Academia dopo che ła pała orixinàl, caołavoro de Giovanni Bellini, xe stàda desfàda ne l'incendio de ła capeła del Roxario. Monumento a Marcantonio Bragadin, eroe venesian scortegà vivo dai turchi dopo ła préxa de Famagosta. Ciò che restava de ła so pełe xe stà portà qui inte el 1596 e examinà sientificamente inte el 1961. L'architetura xe del Scamozzi, el busto de un arlèvo del Vittoria, mentre el ciaroscuro, che raprexenta el Martirio del Bragadin xe de incerta atribusión. Altèr dedicà al domenegan spagnoło San Vincenzo Ferrer. Xe nobiłià dal maxengo Połitico de San Vincenzo Ferrer (1464-1470) de Giovanni Bellini in nove sconparti: inte el registro centràl se cata łe grande fegure de San Vincenzo al centro, de San Cristofoło a sànca e de San Sebastiano a drèta. Nei sconparti superiori xe raprexentài al centro il Cristo morto sorreto da anxołi, e so łe bande lArcangelo Gabriele e ła Vergine annunciata, col sguardo revolto verso l'alto, dove in orìxene se catava ła łuneta co l' Eterno. Inte el pato xe rafegurài alcuni miracołi de San Vincénso: a sànca il Santo salva una donna da un fiume e protegge una donna e un bambino da un crollo; al centro la Predica di Tołedo, el cui santo fa resusitàr do morti parchè i testimonia łe verità da łu predicaàe, a drèta Il Santo resuscita un bambino e libera alcuni prigionieri. Soto al połitico se trova łe spogie del beato Tommaso Caffarrini, confesór e primo biografo de Santa Caterina da Siena. Capèła del nome de Gexù, in orìxene gotica, portàe a łe atuałi forme baroche inte el 1639. Xe nobiłiàda da na vòlta co dipinti de Pietro Lorenzetti e da na pała d'altàr de Pietro Liberi rafegurante la Crocifission e la Maddalena. Sora l'altàr xe conservà el corpo del beato domenegan Giacomo Salomoni (Venezia, 1231 - Forlì, 1314), invocà a protesion dei tumóri. So'l siòło danànsi a ła capèła se cata ła łastra sepolcràl a nieło del decemviro Alvise Diedo che inte el 1453 ga salvà el barcołame (ła flota) venesian a Costantinopołi. Canova ła considerava "un vero xogeło d'arte". Mauxołeo Vałier, progetà da Andrea Tirali. Infra quatro cołone corinsie se cata un panegio de marmàro xało, sol cuało se trova łe statue del doxe Bertuccio afiancàda da quełe del doxe Silvestro, a sànca e de so mugèr de Silvestro, ła dogarésa Elisabetta Querini. Conpleta el monumento nùmaroxe statue e basoriłievi dei megio scultori venesiani de l'epoca. Capèła de ła Madonna della Pace (Madona de ła Paxe), cui se intra da l'arco de drèta che se verxe soto el Mauxołeo Vałier. Sòra l'altàr se cata na icona bixantina portàda a Venesia inte el 1349. So łe bande do grandi do grande tełe: a sànca San Giacinto attraversa il fiume Dnieper òpara de Leandro da Bassano, e a drèta Flagellazione de l'Aliense. Capèła de San Domenico, costruìa da Andrea Tirali (1690). El sofìto contien la teła la Gloria di San Domenico' (finìa inte el 1727), òpara del Piazzetta uno dei megio łavori del '700 venesian. Soi cantóni del dipinto prinsìpal, quatro tondi a ciaroscùro co łe virtù cardinałi del Piazzetta. Ałe paréde xe sìe basoriłievi che rafegura epixodi de ła vita de San Domenico: çinque, in bronxo, xe òpara de Giuseppe Mazza; el sesto, in legno, xe de Giobatta della Meduna. Altèr de Santa Caterina da Siena. Apartegniva al coro desfà dei frari. Xe stà modifegà inte el 1961 par inserìrve ła rełìchia del pìe de Santa Caterina da Siena.
Transeto dreto Xe dominà so ła paréde de fondo dal maxengo fenestrón gotico, co invedriàda cołoràda, reałixàda da Gian Antonio Licino da Lodi, so' cartoni atribuìi a Bartołomeo Vivarini, a Cima da Conegliano e a Girolamo Mocetto. Soto de staltro se pol vedèr do altàri rinasimentałi: queło de drèta xe nobiłià da l' elemosina di Sant'Antonino (lemòxina de Sant'Antonin), pała reałixàda inte el 1542 sirca da Lorenzo Lotto, queła de sànca dal Cristo tra i santi Pietro e Andrea, òpara de Rocco Marconi. Inaxónta al centro, soto un baldachìn, xe conservàda a ła caréga del doxe. So' ła paréde in banda se cata lincoronazione della Vergine de Giambattista Cima da Conegliano e el monumento co statua equestre in legno dorà de Niccolò Orsini (morto inte el 1509), conte de Pitigian, che ga conbatùo par la Republica de Venesia contra łe armàe de ła łiga de Cambrai. El condotier, tra l'altro, no gavarìa dovùo eser tumułà qui, bensì inte el so sepolcro preparà ne ła Ceza de Santa Maria delle Grazie a Ghedi in provincia de Bresa , indove l'Orsini deteneva el so feudo Ragni, Gianfranceschi, Mondini pag. 83.
Capèłe absidałi de drèta Capèła del Crocifiso. L'altàr xe òpara del Vittoria, autór anca de łe statue bronxee de ła Vergine dolente e del San Zuane Evangełìsta. El crocifiso marmoreo xe de Francesco Cavrioli. So' ła paréde drèta monumento al baron Odoardo Windsor, morto inte el 1574, atribuìo senpre al Vittoria. A sànca, sarcofago treçentesco, forse de Paolo Loredan. Capèła de ła Madałena, co altèr marmoreo lonbardesco. A drèta, monumento a Vittor Pisani, ricostruìo inte el 1920 (soło ła statua del defunto xe orixinàl). A sànca se trova el sepolcro tresentesco de Marco Giustiniani de ła Bragora, e el monumento piramidałe al pentór Melchiorre Lanza co ła statua Melanconia de Melchior Barthel.
Presbiterio 'Verto dai altisimi fenestroni gotici, splendidamente iłuminài màsima ne łe ore matutine, xe scandìo dai snełisimi costołoni che se riunise ne ła ciave de volta col stema de ła Scoła Granda de San Marco , che qui se riuniva. A partìr da ła paréde drita se ghe càta : Monumento al doxe Michele Morosini. La fegura giacente del doxe xe òpara de ła botéga dei Dalle Masegne. Un arcón sera un moxaico del scominsio del '400 rafegurante el Crocifiso tornià da santi che prexenta el doxe e ła dogaresa inxenociài. monumento al doxe Lunardo Loredan, datà al 1572. L'architetura xe de Girolamo Grapiglia: la statua del doxe de Girolamo Campagna; le statue ałegoriche de Venesia (a sànca), de ła Łiga del Cambrai (a drita), de ła Bondansa e de ła Paxe (nei intercołumni) ed i basoriłievi, xe òpare de Danese Cattaneo, disepoło del Jacopo Sansovino. al centro xe el maxengo altèr maxór, scominsià inte el 1619 da Mattia Carneri, e nobiłià de statue de Clementi Moli e de Francesco Cavrioli.