mały|alt=Pacjent w czasie wykonywania tonometrii|Pacjent w czasie wykonywania tonometrii Tonometria – badanie okulistyczne polegające na pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego (CWG), czyli ciśnienia wywieranego przez ciecz wodnistą na ściany gałki ocznej. Jest jednym z podstawowych badań w diagnostyce i monitorowaniu jaskry oraz . Utrzymanie CWG w zakresie fizjologicznym jest istotne dla zachowania prawidłowej struktury i funkcji tkanek oka, a podwyższone CWG stanowi główny czynnik rozwoju i progresji jaskry.

Norma ciśnienia wewnątrzgałkowego U zdrowych osób za wartości prawidłowe CWG powszechnie uznaje się zakres 10–21 mmHg, przy średniej około 15–16 mmHg. Średnie dobowe wahania CWG w oku zdrowym wynoszą zwykle 3–5 mmHg, a najwyższe wartości występują często w godzinach wczesnoporannych; u chorych z jaskrą lub nadciśnieniem ocznym wahania mogą być większe, co bywa wskazaniem do pomiarów o różnych porach dnia (a w uzasadnionych przypadkach także nocy). Prawidłowe lub nawet niskie CWG nie wyklucza jaskry (np. jaskry normalnego ciśnienia), natomiast podwyższony wynik wymaga interpretacji w szerszym kontekście klinicznym.

Wskazania Tonometria jest elementem rutynowego badania okulistycznego, szczególnie u osób z czynnikami ryzyka jaskry, w tym wraz z wiekiem (większość zachorowań dotyczy osób po 40. roku życia). Do częstych wskazań należą m.in.: podejrzenie lub rozpoznana jaskra (pierwotna i wtórna), , kontrola po zabiegach chirurgicznych na gałce ocznej (np. zabiegi przeciwjaskrowe, operacje zaćmy, keratoplastyka), urazy gałki ocznej, stany i leczenie mogące wpływać na CWG (w tym m.in. ekspozycja na glikokortykosteroidy).

Przeciwwskazania Bezwzględne i względne przeciwwskazania zależą od zastosowanej metody, szczególnie w technikach kontaktowych. Do najważniejszych należą m.in.: podejrzenie urazu penetrującego lub pęknięcia gałki ocznej, aktywne ubytki nabłonka, owrzodzenia lub zakażenia rogówki, znaczna patologia powierzchni oka utrudniająca bezpieczny kontakt z rogówką, nietolerancja znieczulenia miejscowego (w metodach wymagających jego zastosowania), znaczne zaburzenia współpracy z pacjentem (w zależności od urządzenia).

Przygotowanie pacjenta Przed badaniem przeprowadza się wywiad ukierunkowany na wykrycie przeciwwskazań oraz informuje pacjenta o przebiegu procedury. W tonometrii kontaktowej stosuje się zwykle znieczulenie powierzchowne rogówki w postaci kropli, a w tonometrii aplanacyjnej Goldmanna – dodatkowo barwnik (najczęściej fluoresceinę) do uwidocznienia menisku. W tonometrii bezkontaktowej (air-puff) znieczulenie nie jest wymagane.

Metody tonometrii W praktyce klinicznej stosuje się wiele technik pomiaru CWG, różniących się zasadą działania, inwazyjnością oraz podatnością na czynniki rogówkowe.

Tonometria aplanacyjna alt=Tonometr Goldmanna|mały|Tonometr Goldmanna Tonometria aplanacyjna opiera się na regule Imberta i Ficka i polega na wyznaczeniu siły potrzebnej do spłaszczenia (aplanacji) fragmentu rogówki o ustalonej powierzchni. W tonometrii Goldmanna, wykonywanej przy lampie szczelinowej, pryzmat przykładany jest do znieczulonej rogówki, a prawidłowy punkt aplanacji wyznacza się na podstawie obrazu fluoresceinowego menisku. W chwili zetknięcia z rogówką zabarwiony film wytwarza wokół okrągłej końcówki pryzmatu menisk łzowy, który widoczny jest w postaci dwóch żółtych półokręgów.

Wynik może być zafałszowany m.in. przez cechy rogówki (grubość, krzywiznę, uwodnienie) oraz nieprawidłową ilość fluoresceiny i filmu łzowego. mały|Półokręgi widoczne podczas tonometrii Goldmanna Tonometria aplanacyjna Goldmanna jest standardową techniką pomiaru CWG według wytycznych Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

Tonometria impresyjna Tonometria impresyjna polega na wgłobieniu rogówki przez obciążony tłoczek i ocenie stopnia wgłębienia. Klasycznym przykładem jest tonometr Schiøtza, uznawany w wytycznych PTO za najstarszą technikę pomiaru CWG; przy interpretacji uwzględnia się m.in. sztywność twardówki.

Tonometria bezkontaktowa Tonometria bezkontaktowa (air-puff) wykorzystuje krótki, kontrolowany podmuch powietrza, wywołujący spłaszczenie rogówki; jest badaniem szybkim i niewymagającym znieczulenia miejscowego. W wytycznych PTO tonometr bezkontaktowy (air-puff) jest wymieniany jako jedna z metod tonometrycznych wykorzystujących zasadę aplanacji, jednak podkreśla się, że brak jest wystarczających podstaw naukowych, aby rutynowo rekomendować techniki alternatywne zamiast tonometrii aplanacyjnej Goldmanna u pacjentów z jaskrą lub podejrzeniem jaskry (z wyjątkiem szczególnych okoliczności, np. pacjentów niewspółpracujących, dzieci, obłożnie chorych).

Tonometria indukcyjna Tonometria typu rebound wykorzystuje lekką sondę, której parametry odbicia po krótkotrwałym kontakcie z rogówką pozwalają oszacować CWG. W wytycznych PTO wymienia się tonometr typu rebound (np. iCare) jako jedną z metod tonometrycznych stosowanych w praktyce klinicznej, zwłaszcza w sytuacjach utrudnionego badania (np. u dzieci lub pacjentów niewspółpracujących).

Tonometria dynamiczna konturowa alt=Dynamiczny tonometr konturowy|mały|Dynamiczny tonometr konturowy PASCAL Dynamiczna konturowa tonometria (np. tonometr Pascala) jest wymieniana w wytycznych PTO jako jedna z nowszych technik tonometrycznych; umożliwia również ocenę amplitudy tętna gałkowego. Metoda ta ogranicza wpływ grubości rogówki na pomiar CWG.

Inne metody Do innych metod, opisywanych w wytycznych PTO, należą m.in.: pneumotonometria oraz inne urządzenia kontaktowe (np. Tono-Pen), urządzenia oceniające równocześnie CWG i właściwości biomechaniczne rogówki (np. Ocular Response Analyzer – ORA), które mierzą m.in. parametry wiskoelastyczne rogówki (histerezę), tonometria przezpowiekowa (np. Diaton), soczewka kontaktowa do monitorowania dobowych zmian (np. Triggerfish).

Czynniki wpływające na wynik Na wiarygodność pomiaru CWG wpływają m.in.: grubość, krzywizna i uwodnienie rogówki (w tym zmiany po zabiegach refrakcyjnych), ilość filmu łzowego i fluoresceiny w tonometrii aplanacyjnej (zbyt mała lub zbyt duża może zafałszowywać wynik), błędy techniczne (np. ucisk gałki ocznej przez badającego, nieprawidłowe ustawienie głowy i oka, ruchy pacjenta, zaciskanie powiek).

Znaczenie kliniczne Tonometria jest kluczowa w ocenie ryzyka rozwoju i progresji jaskry, monitorowaniu efektów leczenia oraz w diagnostyce stanów nagłych (np. ostrych postaci jaskry). W diagnostyce jaskry pomiar CWG powinien być interpretowany łącznie z innymi elementami badania okulistycznego, w tym oceną tarczy nerwu wzrokowego i badaniem pola widzenia, ponieważ sama wartość CWG nie wystarcza do rozpoznania lub wykluczenia choroby.

Powikłania Tonometria jest badaniem na ogół bezpiecznym, jednak – zwłaszcza w metodach kontaktowych – może wiązać się z przejściowym dyskomfortem oraz rzadkimi powikłaniami, takimi jak powierzchowne uszkodzenia nabłonka rogówki czy ryzyko zakażenia przy niewłaściwej dezynfekcji końcówek pomiarowych.

Tonometria w Polsce Tonometria jest wykonywana w poradniach i klinikach okulistycznych oraz w części placówek optometrycznych. Zgodnie z wytycznymi PTO standardową techniką pomiaru CWG pozostaje tonometria aplanacyjna Goldmanna, a inne metody dobiera się do wskazań i warunków badania pacjenta.

Historia Pierwsze próby oceny CWG opierały się na palpacyjnej ocenie twardości gałki ocznej przez powiekę, a następnie rozwijano metody instrumentalne – w tym tonometrię impresyjną oraz aplanacyjną. Współcześnie za standardową technikę pomiaru CWG uznaje się tonometrię aplanacyjną Goldmanna, a w praktyce klinicznej stosuje się także inne techniki tonometryczne w zależności od sytuacji klinicznej i możliwości badania pacjenta.

Przypisy

Kategoria:Okulistyka