C4ISR (także C4ISR) – wojskowy akronim od ang. command, control, communications, computers, intelligence, surveillance, and reconnaissance, tj. „dowodzenie, kontrola, łączność, komputery, wywiad, obserwacja/nadzór i rozpoznanie”; w języku niemieckim: Führung, Information, Kommunikation, Computersysteme, Nachrichtenwesen, Überwachung und Aufklärung. Skrót został po raz pierwszy użyty przez Siły Zbrojne Stanów Zjednoczonych.
Pojęcie odnosi się przede wszystkim do sieciowego powiązania systemów informacji dowodzenia w celu uzyskania dokładniejszego obrazu sytuacji i poprawy procesu decyzyjnego oraz zdolności dowodzenia. Termin pojawia się w licznych dokumentach strategicznych i stanowiskach politycznych.
Rozszerzenie akronimu, odnoszące się do rozbudowy systemu informacji dowodzenia o cykl wywiadowczy, który umożliwia również użycie letalnych lub nieletalnych środków rażenia, określa się jako . Oznacza to C4 (Command, Control, Communications, and Computers) – system informacji dowodzenia – oraz ISTAR (Intelligence, Surveillance, Targeting (także: Target Acquisition), and Reconnaissance), tj. „wywiad, obserwację/nadzór, wskazywanie i pozyskiwanie celów oraz rozpoznanie”.
Przykłady systemów i elementów W literaturze i komunikatach instytucjonalnych akronim C4ISR bywa odnoszony do konkretnych rozwiązań realizujących poszczególne składowe dowodzenia, łączności i rozpoznania, m.in.Wybrano elementy opisane w polskiej edycji Wikipedii wg. stanu na dzień 2026-02-18: C3IS Jaśmin – system wspomagania dowodzenia opisywany jako przykład sieciocentrycznej platformy teleinformatycznej, klasyfikowany w publikacji wojskowej jako system klasy C4ISR; IBCS – w komunikatach MON dotyczących programu „Wisła” system IBCS opisywano jako element integrujący system oraz „mózg operacyjny”/„mózg dowodzenia” programu, spinający elementy zestawów Patriot w jedną całość; Link 16 – taktyczne łącze danych (STANAG 5516), którego wdrażanie w Polsce opisywano w kontekście programów modernizacyjnych obejmujących m.in. systemy wsparcia dowodzenia i zobrazowania pola walki (C4ISR); ZZKO Topaz – w publikacjach wojskowych wskazywano m.in. jego rolę w koordynacji działań na poziomie dywizjonu, współdziałaniu z wyższymi szczeblami dowodzenia (interoperacyjność) oraz w zasilaniu informacyjnym przez różne sensory z transmisją danych w czasie zbliżonym do rzeczywistego. Zobacz też Wojna cybernetyczna Walka elektroniczna
Bibliografia .
Linki zewnętrzne Command and Control Research Program (CCRP; jednostka Departamentu Obrony USA); Publications downloads (archiwum). Allied Command Transformation (ACT; strona NATO). Defense Update – C4ISR Topics. C4ISR – The Journal of Net-Centric Warfare (archiwum). The Electronic Battlefield (Sinodefense.com; archiwum). Strona szwajcarska o sieciocentrycznym prowadzeniu operacji (archiwum). Objaśnienie na stronach Pentagonu (archiwum; ang.).
Uwagi
Przypisy
Kategoria:Dowodzenie Kategoria:Skróty i skrótowce