System Pasywnej Lokacji (SPL) – polski pasywny system radiolokacyjny przeznaczony do obserwacji przestrzeni powietrznej, opracowany przez PIT-RADWAR we współpracy z AM Technologies i Politechniką Warszawską. Łączy dwie metody pasywnej detekcji: PCL (ang. Passive Coherent Location) i PET (ang. Passive Emitter Tracking), umożliwiając wykrywanie, lokalizację i śledzenie obiektów powietrznych bez emisji własnego sygnału radiolokacyjnego.

System został opracowany w ramach projektu współfinansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR), realizowanego przez konsorcjum z PIT-RADWAR jako liderem. Przeznaczono go do współpracy z zestawami rakietowymi obrony powietrznej, w szczególności systemami Narew i Wisła.

Historia Prace nad SPL prowadzono w ramach projektu „Opracowanie systemu radiolokacji pasywnej na potrzeby zestawów rakietowych obrony powietrznej”, realizowanego na podstawie umowy zawartej z Narodowym Centrum Badań i Rozwoju 18 grudnia 2012 roku. Wykonawcą projektu było konsorcjum PIT-RADWAR, Politechniki Warszawskiej i AM Technologies. Początkową wartość umowy, wynoszącą 45 mln zł, zwiększono następnie do 89,6 mln zł, w tym 80 mln zł dofinansowania ze środków NCBR.

Prototyp systemu, zabudowany na podwoziu Jelcz P882.53 w układzie 8×8, ukończono w 2018 roku. Badania kwalifikacyjne rozpoczęto w marcu 2022 roku i zakończono 15 grudnia 2023 roku z wynikiem pozytywnym.

W 2022 roku projekt otrzymał Nagrodę Specjalną Prezydenta RP podczas XXX Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach. W 2024 roku SPL wyróżniono nagrodą Orzeł Bezpieczeństwa w kategorii najbardziej innowacyjnego produktu związanego z obronnością, a podczas XXXII MSPO otrzymał nagrodę Defender.

2 września 2025 roku, podczas XXXIII Międzynarodowego Salonu Przemysłu Obronnego w Kielcach, Agencja Uzbrojenia podpisała z konsorcjum PGZ-Narew umowę na dostawę 46 Radarów Pasywnej Lokacji PET/PCL dla programu Narew. Zamówienie gwarantowane obejmuje 28 radarów, natomiast kolejnych 18 przewidziano w ramach opcji. Wartość części gwarantowanej wynosi około 3,9 mld zł brutto, a części opcjonalnej około 1,9 mld zł brutto. Dostawy zaplanowano na lata 2030–2038.

Radary mają wejść w skład budowanego polskiego zintegrowanego systemu obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej. Według Ministerstwa Obrony Narodowej mogą być wykorzystywane zarówno w systemie Narew, jak i Wisła.

Charakterystyka SPL w pełnej konfiguracji składa się z czterech identycznych pod względem wyposażenia i oprogramowania Radarów Pasywnej Lokacji (RPL), rozmieszczonych w terenie. Jeden z radarów pełni funkcję stacji prowadzącej (master), a pozostałe są stacjami podporządkowanymi (slave). Stacja prowadząca zbiera dane z pozostałych radarów i realizuje ich łączenie w module fuzji. Wybór stacji prowadzącej zależy od jakości uzyskiwanych danych oraz możliwości zapewnienia łączności z nadrzędnymi systemami dowodzenia.

Możliwa jest także praca w niepełnej konfiguracji, obejmującej od jednej do trzech stacji. Zmniejszenie ich liczby ogranicza jednak możliwości wykorzystania podsystemu PET oraz obszar obserwacji. Nawet pojedynczy radar może autonomicznie lokalizować i śledzić obiekty powietrzne, chociaż na ograniczonym obszarze.

Podsystem PCL Podsystem PCL wykorzystuje sygnały elektromagnetyczne emitowane przez istniejące nadajniki naziemne, określane jako nadajniki okazjonalne. Do wykrywania obiektów powietrznych wykorzystywane są sygnały odbite od tych obiektów, odbierane następnie przez stacje systemu. SPL przetwarza sygnały pochodzące z nadajników radiowych FM, naziemnej telewizji cyfrowej DVB-T oraz sieci GSM.

Podsystem PCL obejmuje trzy kanały detekcji: FM – wykorzystujący sygnały naziemnych nadajników radiowych pracujących w zakresie 88–108 MHz; DVB-T – wykorzystujący sygnały naziemnych nadajników telewizji cyfrowej; GSM – wykorzystujący sygnały nadajników telefonii komórkowej.

Odebrane sygnały podlegają cyfrowemu przetwarzaniu w celu określenia położenia i parametrów ruchu wykrytych obiektów. Dzięki wykorzystaniu nadajników zewnętrznych podsystem nie wymaga własnego nadajnika radiolokacyjnego.

Podsystem PET Podsystem PET służy do wykrywania i analizowania emisji elektromagnetycznych pochodzących bezpośrednio z urządzeń pokładowych obserwowanych obiektów. Obejmuje cztery zasadnicze podsystemy:

Podsystem Zakres częstotliwości Przeznaczenie COMINT 20 MHz – 6 GHz Wykrywanie i analiza sygnałów systemów łączności radiowej. ELINT 500 MHz – 18 GHz Wykrywanie i analiza emisji pokładowych stacji radiolokacyjnych. NAV Brak opublikowanych danych Wykrywanie i analiza sygnałów pochodzących z systemów nawigacyjnych. IFF Brak opublikowanych danych Wykrywanie i analiza sygnałów transponderów i interrogatorów systemów identyfikacji swój–obcy.

Zastosowanie PET umożliwia lokalizowanie obiektów na podstawie ich własnych emisji elektromagnetycznych, podczas gdy PCL wykorzystuje sygnały pochodzące od zewnętrznych nadajników. Dzięki połączeniu obu metod system może zwiększyć prawdopodobieństwo wykrycia celów, dokładność lokalizacji i stabilność ich śledzenia. Analiza odbieranych sygnałów umożliwia również wspomaganie klasyfikacji wykrytych obiektów.

Zasięg i możliwości śledzenia Zasięg SPL zależy od zastosowanej metody detekcji, rodzaju wykorzystywanego sygnału oraz charakterystyki obserwowanego obiektu. W publikacji „Polski Zbrojnej” z 2 września 2025 roku podano następujące wartości:

Podsystem Wykorzystywany sygnał Podawany zasięg PCL Radio FM do 200 km Telewizja naziemna do 80 km Telefonia komórkowa około 10 km PET Emisje radarowe do 200 km

W początkowych założeniach projektowych przewidywano dla podsystemu PCL zasięg około 150 km oraz możliwość jednoczesnego śledzenia do 120 celów, w tym obiektów poruszających się grupowo oraz grup łączących się i rozdzielających. Są to dane dotyczące pierwotnych założeń projektowych, a nie opublikowane parametry gwarantowane wersji seryjnej.

Konstrukcja stacji Każda z mobilnych stacji SPL ma dwa wysuwane maszty antenowe. Na maszcie przednim prototypu umieszczono anteny podsystemu PET. Maszt tylny mieści anteny podsystemu PCL oraz dodatkową antenę PET.

Prototyp zabudowano na czteroosiowym podwoziu Jelcz P882D.53. Według informacji opublikowanych podczas MSPO 2024 w wersji seryjnej przewidywano zastosowanie pięcioosiowego podwozia Jelcz P112.57 oraz modernizację wyposażenia elektronicznego stacji.

Integracja z systemami dowodzenia SPL przekazuje informacje o wykrytych i śledzonych obiektach do nadrzędnego systemu dowodzenia i kierowania walką (C2) za pośrednictwem stacji prowadzącej. Łączność może być realizowana przez łącze światłowodowe lub radioliniowe.

System opracowano z myślą o współpracy z zestawami rakietowymi obrony powietrznej, w tym Narew i Wisła. Jego zadaniem jest uzupełnianie informacji pochodzących z aktywnych stacji radiolokacyjnych poprzez zapewnienie możliwości pasywnego wykrywania i śledzenia obiektów powietrznych.

Przypisy

Kategoria:Radary obserwacji przestrzeni powietrznej Kategoria:Polski sprzęt wojskowy Kategoria:PIT-Radwar