Opieka długoterminowa – forma zorganizowanej opieki nad osobami przewlekle chorymi, w podeszłym wieku, z niepełnosprawnościami lub trwale niesamodzielnymi, które wymagają długotrwałego wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. W Polsce pojęcie to odnosi się zarówno do świadczeń zdrowotnych (opieki pielęgnacyjnej i opiekuńczej) finansowanych ze środków publicznych, jak i do usług z obszaru pomocy społecznej, realizowanych przez jednostki organizacyjne samorządu terytorialnego oraz inne podmioty.
Definicja W ujęciu systemu ochrony zdrowia opieka długoterminowa obejmuje świadczenia gwarantowane pielęgnacyjne i opiekuńcze, udzielane w warunkach stacjonarnych (w zakładach opiekuńczych) lub domowych, określone w przepisach wykonawczych do ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Świadczenia te są kierowane do osób przewlekle chorych i niesamodzielnych, które wymagają systematycznej opieki pielęgniarskiej oraz wsparcia w czynnościach dnia codziennego, a jednocześnie nie wymagają leczenia szpitalnego.
W szerszym ujęciu (stosowanym w analizach strategicznych i porównaniach międzynarodowych) opieka długoterminowa obejmuje zestaw usług zdrowotnych i społecznych dla osób, które ze względu na długotrwałe ograniczenia sprawności fizycznej, psychicznej lub poznawczej wymagają pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego (ADL, ang. activities of daily living) oraz wsparcia w funkcjonowaniu w środowisku domowym lub instytucjonalnym.
Formy i zakres świadczeń Do medycznych form opieki długoterminowej zalicza się: stacjonarne zakłady opiekuńczo-lecznicze (ZOL) i zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze (ZPO), określane w przepisach jako „zakłady opiekuńcze”, w których świadczenia udzielane są w warunkach całodobowych pielęgniarską domową opiekę długoterminową (świadczenia realizowane w miejscu zamieszkania pacjenta) wybrane świadczenia rehabilitacyjne i terapeutyczne towarzyszące opiece pielęgnacyjnej i opiekuńczej, zależnie od potrzeb zdrowotnych pacjenta oraz warunków realizacji świadczeń określonych w przepisach
W ramach świadczeń udzielanych w warunkach stacjonarnych zapewnia się całodobową opiekę pielęgniarską, świadczenia lekarskie, kontynuację leczenia (w tym farmakoterapii), pielęgnację oraz pomoc w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych pacjenta. ZOL i ZPO są przeznaczone dla osób, które wymagają stałej opieki i pielęgnacji, ale nie wymagają hospitalizacji w oddziale szpitalnym.
Pielęgniarska domowa opieka długoterminowa polega na regularnych wizytach pielęgniarki w domu pacjenta, wykonywaniu świadczeń pielęgnacyjnych i zabiegów medycznych, edukacji zdrowotnej oraz wsparciu pacjenta i opiekunów w zakresie samoopieki i samopielęgnacji.
W części opracowań opiekę długoterminową omawia się łącznie z opieką paliatywną i hospicyjną, które stanowią odrębny zakres świadczeń, ukierunkowany na poprawę jakości życia chorych z ciężkimi, postępującymi chorobami poprzez łagodzenie objawów oraz wsparcie chorego i jego bliskich.
W sferze pomocy społecznej do opieki długoterminowej zalicza się usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, a także pobyt w domach pomocy społecznej (DPS) i innych placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom wymagającym wsparcia.
Adresaci opieki długoterminowej Adresatami opieki długoterminowej są osoby, które w następstwie chorób przewlekłych, wielochorobowości, niepełnosprawności, urazów, zaburzeń otępiennych lub zaawansowanego wieku utraciły w znacznym stopniu zdolność do samodzielnego funkcjonowania i wymagają stałego lub długotrwałego wsparcia w podstawowych czynnościach dnia codziennego. W kwalifikacji do świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki długoterminowej stosuje się ocenę sprawności funkcjonalnej, w tym z wykorzystaniem skali Barthel.
Opieka długoterminowa w Polsce W Polsce opieka długoterminowa funkcjonuje na styku systemu ochrony zdrowia i systemu pomocy społecznej, a świadczenia i usługi są realizowane przez różne instytucje i według odmiennych zasad organizacyjnych. W systemie zdrowotnym zakres świadczeń gwarantowanych opieki długoterminowej oraz warunki ich realizacji określono w rozporządzeniu Ministra Zdrowia dotyczącym świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej. Warunki kontraktowania i realizacji umów w tym zakresie są także przedmiotem zarządzeń Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Kwalifikacja do opieki długoterminowej finansowanej przez NFZ wymaga skierowania wystawionego przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego oraz spełnienia kryteriów medycznych, w tym oceny niesamodzielności (np. na podstawie skali Barthel). Zasady odpłatności za pobyt w ZOL/ZPO (w tym udział świadczeniobiorcy w kosztach zakwaterowania i wyżywienia) są określane w przepisach i materiałach informacyjnych dla pacjentów; wysokość opłaty jest powiązana z dochodem świadczeniobiorcy (np. emeryturą lub rentą).
W systemie pomocy społecznej podstawę prawną organizacji usług opiekuńczych, kierowania do domów pomocy społecznej oraz zasad odpłatności stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz aktów wykonawczych, w tym rozporządzenia w sprawie domów pomocy społecznej i rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.
W dokumentach strategicznych i materiałach rządowych zwraca się uwagę na rozproszenie systemu, nierównomierną dostępność wsparcia oraz potrzebę koordynacji i uporządkowania katalogu świadczeń i usług opieki długoterminowej, m.in. w związku ze starzeniem się społeczeństwa i rosnącą liczbą osób wymagających długotrwałej opieki. W ocenie Najwyższej Izby Kontroli problemem jest dostępność opieki długoterminowej finansowanej ze środków publicznych, w tym organizacja systemu kierowania i oczekiwania na miejsce w placówkach.
Organizacja i finansowanie Organizacja opieki długoterminowej w Polsce jest rozproszona między różne instytucje: Narodowy Fundusz Zdrowia (finansujący świadczenia gwarantowane), jednostki samorządu terytorialnego (organizujące i finansujące część usług pomocy społecznej), podmioty lecznicze, domy pomocy społecznej oraz organizacje pozarządowe i podmioty niepubliczne realizujące zadania zlecone lub kontraktowane. Reformy systemowe opieki długoterminowej były przedmiotem prac w ramach Krajowego Planu Odbudowy, w tym przygotowania przeglądu strategicznego (Bank Światowy) oraz działań ukierunkowanych na uporządkowanie definicji i mechanizmów koordynacji opieki długoterminowej.
Przypisy
Kategoria:Opieka zdrowotna w Polsce