Skala Barthel, także: wskaźnik Barthel (, Barthel ADL Index) – standaryzowane narzędzie służące do oceny stopnia samodzielności pacjenta w wykonywaniu podstawowych (ang. activities of daily living, ADL). Skala jest stosowana m.in. w rehabilitacji (w tym poudarowej), geriatrii i opiece długoterminowej do opisu poziomu niesamodzielności oraz monitorowania zmian funkcjonalnych w czasie.
Historia Skala została opisana w 1965 roku przez Florence I. Mahoney i Dorotheę W. Barthel w czasopiśmie „Maryland State Medical Journal”. W kolejnych dekadach opracowano warianty punktacji i sposoby zbierania danych (np. ocena przez obserwatora, wywiad), a rzetelność pomiaru była przedmiotem badań klinimetrycznych.
Zakres oceny Skala Barthel należy do skal ADL i obejmuje 10 obszarów funkcjonowania związanych z samoobsługą i mobilnością: spożywanie posiłków, przemieszczanie się z łóżka na krzesło i z powrotem (transfer), siadanie, utrzymywanie higieny osobistej, korzystanie z toalety (WC), mycie/kąpiel całego ciała, poruszanie się po powierzchniach płaskich, wchodzenie i schodzenie po schodach, ubieranie się i rozbieranie, kontrolowanie stolca, kontrolowanie moczu.
Punktacja Każda kategoria jest oceniana punktowo zależnie od stopnia samodzielności, a wynik całkowity stanowi sumę punktów z poszczególnych pozycji (w często stosowanej wersji – do 100 punktów). Obok wersji 0–100 spotyka się także wersje o innej skali sumarycznej (np. 0–20), co wynika z odmiennych sposobów przeliczania i prezentacji wyniku w części opracowań i badań.
W literaturze opisywano również modyfikacje punktacji mające zwiększać czułość skali na niewielkie zmiany funkcjonalne (np. przez rozszerzenie liczby kategorii w obrębie poszczególnych czynności).
Interpretacja wyniku Niższy wynik oznacza większą zależność od pomocy innych osób w wykonywaniu czynności dnia codziennego, a wyższy – większą samodzielność. W praktyce klinicznej progi interpretacyjne mogą zależeć od przyjętej wersji skali i celu oceny (np. kwalifikacja do świadczeń, monitorowanie postępów rehabilitacji).
Zastosowanie kliniczne Skala Barthel bywa wykorzystywana jako narzędzie oceny funkcjonalnej oraz jako miara efektów postępowania rehabilitacyjnego (m.in. u pacjentów po udarze mózgu i w rehabilitacji geriatrycznej). Jest także przedmiotem analiz klinimetrycznych dotyczących trafności i rzetelności w różnych populacjach chorych.
Znaczenie w systemie ochrony zdrowia w Polsce W polskim systemie ochrony zdrowia skala Barthel jest wykorzystywana jako kryterium kwalifikacji do świadczeń opieki długoterminowej: świadczenia stacjonarne w zakładach opiekuńczych przysługują m.in. osobom, które w ocenie skalą Barthel uzyskały 40 punktów lub mniej (z wyjątkiem dzieci do ukończenia 3. roku życia, u których nie dokonuje się tej oceny).. W dokumentacji kierowania do pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej stosuje się urzędowy wzór karty oceny zawierający pozycje skali Barthel i opis punktacji.
Odmiany i modyfikacje Oprócz klasycznej wersji, w praktyce spotyka się: wersje o odmiennej skali sumarycznej (np. 0–20) stosowane w części badań i opracowań klinicznych, zmodyfikowane schematy punktacji zwiększające liczbę poziomów oceny w obrębie poszczególnych czynności (modified Barthel Index w różnych ujęciach), proponowane w celu zwiększenia czułości narzędzia na zmiany funkcjonalne.
Przypisy
Linki zewnętrzne Wzór karty oceny wg skali Barthel
Kategoria:Skale stosowane w medycynie