zarazy) i dla zaspokojenia natychmiastowej potrzeby.

Usiłowanie Pojęcie usiłowania zostało wyprowadzone z zapisów prawa longobardzkiego o zamiarze dokonania zamachu na władcę (już fakt podjęcia próby tego zamachu był karany śmiercią). Kompletna koncepcja usiłowania pojawiła się jednak dopiero w XIV wieku na gruncie kazuistyki. Uczeni włoscy wypracowali trzy stadia usiłowania: zamysł (cogitare) – usiłowanie oddalone czynności przygotowawcze do przestępstwa (agitare) – usiłowanie bliskie niedoprowadzenie do skutku (non perducere ad efectum) – usiłowanie najbliższe. Wpływ prawa kanonicznego (zamiar grzechu nie podlega ocenie ludzkiej) i rzymskiego (Ulpian Domicjusz: cogitationis poenam nemo patitur – zamiar nie rodzi kary) przyczyniły się do uznania zamysłu za bezkarny. W większość statutów drugi stopień usiłowania był już karany.

Odpowiedzialność za udział w przestępstwie Statuty włoskie przewidywały trzy formy udziału w przestępstwie: mandat – polecenie lub nakaz popełnienia przestępstwa, instytucja zbliżona do dzisiejszego podżegania consilium – udzielanie rady lub pomocy moralnej przestępcy auxilium – pomoc natury fizycznej.

Poplecznictwo było traktowane jako osobne przestępstwo, podobnie jak spisek.