Henri Matisse ou Henri-Émile-Benoît Matisse (en francés ) nado en Le Cateau-Cambrésis o 31 de decembro de 1869 e finado en Niza o 3 de novembro de 1954, foi un pintor, escultor e deseñador francés que destacou por un uso característico da cor e por un debuxo fluído, brillante e orixinal. Como debuxante, gravador e escultor, pero principalmente como pintor, Matisse é comunmente considerado, xunto con Picasso e Marcel Duchamp, como un dos tres artistas que axudaron a definir os acontecementos revolucionarios nas artes plásticas nas primeiras décadas do século XX, responsables de importantes avances na pintura e na escultura. Aínda que é considerado como o máximo representante do fauvismo, estilo que cultivou nos seus primeiros anos, tamén foi aclamado como un dos representantes da tradición clásica na pintura francesa.Wattenmaker, Richard J., Distel, Anne, et al. (1993). Great French Paintings from the Barnes Foundation. Nova York: Alfred A. Knopf. ISBN 0-679-40963-7. pàx. 272
Primeiro traballou nun estilo académico e posteriormente cultivou o impresionismo, o puntillismo, e o fauvismo, do que foi mestre de escola; continuou sempre, dentro dunha heterodoxia, fiel ao fauvismo. En 1917 iniciou unha etapa naturista, de cores claras e luminosas abandonando as investigacións. Máis adiante volveu a novas investigacións de simplificación, buscando acordos cromáticos novos e máis forza na liña e na cor. Posteriormente acentuou a audacia das cores fortes, por contraste de tons ou establecendo unha unidade de cor. Cara ao final da súa vida, practicou técnicas como a dos papiers collés (en francés: papeis pregados). Tamén practicou o debuxo ao lapis e a pluma. Como gravador, ten máis de cincocentas obras catalogadas en diferentes técnicas, e ilustrou importantes obras literarias francesas.«Henri Matisse» na Gran Enciclopèdia Catalana Consultado o 27-04-2009.
Traxectoria Primeiros anos e formación 230px|miniatura| Musée Départemental Henri Matisse en Le Cateau-Cambrésis, en Norte-Paso de Calais, localidade onde naceu Matisse O seu nome de nacemento foi Henri-Émile-Benoît Matisse, e naceu en Le Cateau-Cambrésis, na rexión de Norte-Paso de Calais, Francia. Fillo primoxénito dunha familia de comerciantes de sementes,Spurling, Hilary (2000). The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse: The Early Years, 1869–1908. University of California Press, 2001. ISBN 0-520-22203-2. pp. 4–6 criouse en Bohai-en-Vermandois, no nordeste de Francia, onde os seus pais tiñan o negocio; este feito pode explicar o seu interese posterior de representar varias plantas nos motivos téxtiles. En 1887 foise a París para estudar dereito, traballando como pasante nun tribunal no seu pobo natal, Le Cateau-Cambrésis, tras gañar a praza nun concurso. O 1889 empezou a pintar, todo empezou durante un período de convalecencia, logo de sufrir un ataque de apendicite que lle obrigou a gardar repouso durante semanas, para que se distraese a súa nai levoulle utensilios de pintura. Como el vai describir máis tarde, descubriu "unha especie de paraíso",Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966). Henri Matisse, UCLA Art Council, pàg. 9.. Tras recuperarse da enfermidade, mentres retoma os estudos de dereito, vai matricularse na escola de debuxo de Quentin de La Tour para deseñadores da industria téxtil.
O 1890, abandonou os estudos de dereito para dedicarse á pintura e á escultura; decidira converterse nun artista, aínda que esta decisión decepcionó profundamente ao seu pai.Bärbel Küster. "Arbeiten und auf niemanden hören." Süddeutsche Zeitung, 6 de xullo de 2007. The Unknown Matisse..., ABC Radio National, 8 de xuño de 2005 Ao ano seguinte, en 1891, trasladouse a París, onde foi admitido na Académie Julian. Máis tarde, en 1895, asistiu ao taller de Gustave Moreau. Inicialmente pintaba naturezas mortas e paisaxes, no máis tradicional estilo flamengo, e era un admirador de Chardin, un dos seus pintores preferidos, como estudante chegou a facer catro copias de obras de Chardin que se expoñían no museo do Louvre.Hilary Spurling. The Unknown Matisse: A Life of Henri Matisse, the Early Years, 1869-1908, pàx. 86. Accés online el 15-07-2007 No taller de Gustave Moreau coñeceu Georges Rouault e Albert Marquet, e naquela época visitou exposicións de artistas destacados como Corot e Cézanne.
En 1896, Matisse expuxo por primeira vez no Salon des Cent e no Salón da Société Nationale des Beaux-Arts. Foron cinco cadros e o estado comproulle dúas das súas pinturas.Henri and Pierre Matisse , Cosmopolis, núm. 2, xaneiro de 1999. A proposta de Pierre Puvis de Chavannes, converteuse nun membro asociado da Société Nationale des Beaux-Arts, esta situación permitiulle poder expoñer sen ter que superar a aprobación por parte dun xurado.
Descubrimento do impresionismo miniatura| Autorretrato de Pissarro. Foi un dos impresionistas que orientaron a Matisse e contribuíron ao seu desenvolvemento artístico. En 1897 e 1898, visitou o pintor australiano John Peter Russell en Belle-Île-en-Mer, na costa da Bretaña. Russell mostroulle o que era o impresionismo e o traballo de Vincent van Gogh, que fora un bo amigo de Russell, e que era completamente descoñecido nese momento. Influído por Russell e a súa mestría, o estilo de Matisse cambiou completamente; posteriormente comentou: "Russell foi o meu mestre, e el enseñoume a teoría da cor." A través del coñeceu a Rodin e Pissarro e puido gozar da pintura impresionista existente no Museo de Luxemburgo.
Nesta etapa formativa, Matisse recibiu a influencia da obra de Poussin, Watteau, Chardin, Manet, e dos post-impresionistas Cézanne, Gauguin, van Gogh e Signac; tamén de Rodin e da arte xaponesa. Matisse mergullouse nos traballos dos demais e comprou obras de moitos dos pintores que admiraba. Así, na súa casa tiña un busto de xeso de Rodin, unha pintura de Gauguin, un debuxo de van Gogh e, a máis importante, as Tres bañistas de Cézanne. En Cézanne atopou a súa principal fonte de inspiración en canto ao sentido pictórico da estrutura e da cor . Moitas das súas pinturas de 1899 a 1905 fan uso da técnica puntillista de Signac. En 1898, seguindo o consello de Pissarro, pasou unha semana en Londres para estudar as pinturas de JMW Turner e logo realizou unha viaxe a Córsega.Leymarie, Jean; Read, Herbert; Lieberman, William S. (1966). Henri Matisse, UCLA Art Council, pàg. 10.
Mentres residio en Ajaccio, e máis tarde en Tolosa, experimentou co método de Turner. A partir de 1900, Matisse traballou na Academia da Grande Chaumière baixo a dirección de Antoine Bourdelle e tamén frecuentou o estudo de Eugène Carrière.
Nas súas primeiras obras escultóricas realizadas en 1900 advírtese a influencia de Rodin en O escravo adopta as mesmas texturas e actitudes que Rodin, como tamén se continua apreciando nos cinco bustos de Jeannette (1910-1913 ), que son respostas estruturais ao estilo cubista. Existen catro versións da escultura en relevo Espido de costas, que se comparan a temas pintados por Gustave Courbet e Cézanne, a primeira destas esculturas foi exposta en Londres en 1912, as outras foron descoñecidas ata a súa exposición en 1949 e 1950 en Lucerna e París . Ten catalogadas sesenta e oito esculturas.Heard Hamilton, George (1989) pàg.182-184 miniatura|Henri Matisse e Amélie Matisse-Parayre, 1898 A nivel familiar, cabo destacar que en 1894 naceu a súa filla Marguerite, filla que foi o froito da relación con Caroline Joblau, unha dos seus modelos. En 1898 casou con Amélie Parayre con quen tivo dous fillos: Jean (1899), e Pierre (1900).
O fauvismo miniatura|Gertrude Stein, escritora e coleccionista estadounidense residente en París que deu un grande apoio á obra de Matisse A súa primeira exposición foi na galería Vollard en 1904, pero non tivo moito éxito. A súa afección pola cor brillante e a expresividade fíxose máis pronunciada. En 1905 trasladouse ao sur para traballar con André Derain e pasou tempo na Costa Azul; Derain presentaríalle a Maurice de Vlaminck. As pinturas deste período caracterízanse por formas planas e liñas máis controladas, e priorizaba a expresión por encima do detalle.
En 1905, Matisse e un grupo de artistas máis adiante coñecidos como " fauvistas», fixeron unha exposición conxunta nunha sala do Salón de Outono (en francés, Salon d'Automne) na sala VII do Grand Palais de París; estes forón Albert Marquet, Vlaminck, Derain e Kees van Dongen. As pinturas expresaban con emoción salvaxe, a miúdo con cores disonantes, que non respectaban as cores naturais; feitos que causaron un verdadeiro escándalo pola profusión de cores puras e violentas. Matisse presentou Fiestra aberta e Muller con chapeu. O crítico Louis Vauxcelles describiu a exposición coa frase «Donatello au milieu decembro fauves» (Donatello entre as fieras), referíndose a unha escultura renacentista que tamén había na mesma sala con eles.Chilver, Ian (Ed.). «Fauvism» , a The Oxford Dictionary of Art. Oxford University Press, 2004. Accés el 26-12-2007. O seu comentario publicouse o 17 de outubro de 1905 en Gil Blas, un diario, e de aí a xeneralización popular do termo fauvismo;John Elderfield. «Wild Beasts» Fauvism and Its Affinities, 1976, Museo de Arte Moderna, pàx.43, ISBN 0-87070-638-1 o termo «besta» aprobouse inmediatamente e foi reclamado polos mesmos pintores. As pinturas recibiron unha crítica desfavorable, con comentarios do tipo «un bote de pintura lanzouse á cara do público» da crítica Camille Mauclair, pero tamén recibiu o apoio doutros. O cadro que foi obxecto de ataques foi Muller con chapeu de Matisse, que foi comprado por Gertrude e Leo Stein; este feito tivo un efecto moi positivo en Matisse, que se desmoralizaba cando a súa obra era mal recibida. Este período marcou o recoñecemento do seu traballo, grazas ao cal puido vivir dentro dunha relativa tranquilidade económica.
Matisse foi recoñecido como o líder do grupo, xunto con André Derain; ambos os dous foron «amigables rivais», cada un cos seus propio grupo de seguidores. Outros membros foron Georges Braque, Raoul Dufy e Maurice de Vlaminck. Gustave Moreau, un pintor simbolista profesor da Escola Nacional Superior de Belas Artes de París (en francés École nationale supérieure des beaux-arts ou ENSBA), foi o mestre inspirador do movemento; fixo moito e estimulou aos seus estudantes para que pensasen fora das liñas da formalidade e de seguir os seus impulsos , as súas visións.
No mesmo ano, 1905, coñeceu Edmond-Marie Poullain. A partir dese momento realizou moitas viaxes en busca de fontes de inspiración e así visita Alemaña, Alxeria, Italia, Marrocos, Rusia, Estados Unidos e Tahití. miniatura|esquerda|O barrio de Montparnase en 1909
O declive do fauvismo a partir de 1906, non afectou a carreira de Matisse, e moitas das súas mellores obras foron creadas entre 1906 e 1917, cando foi unha parte activa do gran grupo de artistas de talento de Montparnasse, pese a súa aparencia de burgués conservador e que os seus estritos hábitos de traballo non encaixaban co xeito de facer do grupo. En 1907, Apollinaire, nun artigo publicado en La Falange, opinou sobre Matisse e dixo: «Nós non estamos aquí en presenza dun extravaxante ou un extremista empresario: a arte de Matisse é eminentemente razoable.»William Rubin. Picasso and Braque pioneering Cubism, publicado polo Museo de Arte Moderna de Nova York, 1989, pàx.348. ISBN 0-87070-676-4 Entre 1908 e 1912, as súas obras foron expostas en Moscova, Berlín, Múnic e Londres.
Matisse mantivo unha longa asociación co coleccionista de arte ruso Serguei Shchukin. Creou para el unha das súas grandes obras, A Danza (1909), como parte dun encargo de dúas pinturas, o outro cadro foi A música (1910). Unha versión anterior de A danza (1909) atópase na colección do Museo de Arte Moderna de Nova York.Historia Universal del Arte (1984)