x86 (tamén coñecido como 80x86 ou a familia 8086) é unha familia de arquitecturas de conxunto de instrucións CISC (Complex Instruction Set Computer) desenvolvidas inicialmente por Intel, baseadas no microprocesador 8086 e na súa variante de bus externo de 8 bits, o 8088. O 8086 foi introducido en 1978 como unha extensión totalmente de 16 bits do microprocesador 8080 de 8 bits de Intel, coa segmentación de memoria como solución para direccionar máis memoria da que pode ser cuberta por un enderezo simple de 16 bits. O termo «x86» xurdiu porque os nomes de varios sucesores do procesador 8086 de Intel rematan en «86», incluíndo o 80186, 80286, 80386 e 80486. Coloquialmente, os seus nomes eran «186», «286», «386» e «486».
O termo non é sinónimo de compatibilidade con IBM PC, xa que implica unha multitude doutro hardware informático. Os sistemas integrados e os ordenadores de propósito xeral usaban chips x86 antes de que comezase o mercado compatible con PC, algúns deles antes da estrea de IBM PC (1981).
En xuño de 2022, a maioría dos ordenadores de escritorio e portátiles vendidos baséanse na familia de arquitectura x86, mentres que as categorías móbiles, como os teléfonos intelixentes ou as tabletas, están dominadas por ARM. Na gama alta, x86 segue a dominar os segmentos de estacións de traballo con uso intensivo de computación e computación na nube.
Contexto Na década de 1980 e principios de 1990, cando o 8088 e o 80286 aínda eran de uso común, o termo x86 adoitaba representar calquera CPU compatible con 8086. Hoxe en día, porén, x86 adoita implicar compatibilidade binaria co conxunto de instrucións de 32 bits do 80386. Isto débese ao feito de que este conxunto de instrucións se converteu nunha especie de mínimo común denominador para moitos sistemas operativos modernos e probablemente tamén porque o termo se fixo común despois da introdución do 80386 en 1985.
Uns anos despois da introdución dos modelos 8086 e 8088, Intel engadiu algo de complexidade ao seu esquema de nomes e á súa terminoloxía, xa que o «iAPX» do ambicioso pero desafortunado procesador Intel iAPX 432 foi probado na familia de chips 8086, que tivo máis éxito, aplicado como unha especie de prefixo a nivel de sistema. Un sistema 8086, que incluía coprocesadores como o 8087 e o 8089, e chips de sistema máis sinxelos específicos de Intel, foi descrito como un sistema iAPX 86. Tamén existían os termos iRMX (para sistemas operativos), iSBC (para ordenadores dunha soa placa) e iSBX (para placas multimódulo baseadas na arquitectura 8086), todos xuntos baixo o título Microsystem 80. Non obstante, este esquema de nomes foi bastante temporal, durando uns anos a principios da década de 1980.
Aínda que o 8086 foi desenvolvido principalmente para sistemas integrados e pequenos ordenadores multiusuario ou monousuario, en gran parte como resposta ao exitoso Zilog Z80 compatible con 8080, a liña x86 axiña creceu en características e potencia de procesamento. Hoxe en día, x86 é omnipresente tanto en ordenadores persoais fixos como portátiles, e tamén se usa en ordenadores de gama media, estacións de traballo, servidores e na maioría dos novos clústeres de supercomputadores da lista TOP500. Unha gran cantidade de software, incluída unha longa lista de sistemas operativos x86, emprega hardware baseado en x86.
Non obstante, o x86 moderno é relativamente pouco común nos sistemas integrados; as aplicacións pequenas de baixo consumo (que usan baterías diminutas) e os mercados de microprocesadores de baixo custo, como os electrodomésticos e os xoguetes, carecen dunha presenza significativa do x86. Aquí son comúns as arquitecturas simples baseadas en 8 e 16 bits, así como as arquitecturas RISC máis sinxelas como ARM e RISC-V, aínda que os VIA C7, VIA Nano, Geode de AMD, Athlon Neo e Intel Atom compatibles con x86 son exemplos de deseños de 32 e 64 bits utilizados nalgúns segmentos relativamente de baixo consumo e baixo custo.
Houbo varios intentos, incluído o de Intel, para acabar co dominio do mercado da arquitectura x86 «pouco elegante» deseñada directamente a partir dos primeiros microprocesadores sinxelos de 8 bits. Exemplos disto son o iAPX 432 (un proxecto orixinalmente chamado Intel 8800), o Intel 960, o Intel 860 e a arquitectura Intel/Hewlett-Packard Itanium. Non obstante, o refinamento continuo das microarquitecturas, os circuítos e a fabricación de semicondutores x86 dificultaría a substitución do x86 en moitos segmentos. A extensión de 64 bits de x86 de AMD (á que Intel finalmente respondeu cun deseño compatible) e a escalabilidade dos chips x86 en forma de CPU multinúcleo modernas fan de x86 un exemplo de como o refinamento continuo dos estándares establecidos da industria pode resistir a competencia de arquitecturas completamente novas.
A arquitectura x86 pode requirir unha licenza de Intel; a arquitectura x86-64 pode requirir unha licenza adicional de AMD. O procesador Pentium Pro (e NetBurst) leva no mercado uns 37 anos a partir de 2026, polo que non pode ser obxecto de reclamacións de patentes. Polo tanto, o subconxunto i686 da arquitectura x86 é totalmente aberto. Os procesadores Opteron da serie 1000 levan igualmente uns 37 anos no mercado a partir de 2026, polo que tampouco poden ser obxecto de reclamacións de patentes. Polo tanto, o subconxunto AMD K8 da arquitectura x86 é totalmente aberto.
Notas
Referencias
Véxase tamén Outros artigos PowerPC, unha arquitectura competidora nas últimas eras de 32 bits e 64 bits
Ligazóns externas
Categoría:Intel Categoría:Ordenadores persoais Categoría:Arquitectura de ordenadores