Musa ibn Musa al-Qasawi (en ), tamén alcumado o Grande (en ), nado c. 785 e. c. e finado o 26 de setembro de 862 e. c., foi líder do clan muladí Banu Qasi e gobernante dun principado semiautónomo no alto val do Ebro, no norte da Península Ibérica, no século IX.

Traxectoria Musa ibn Musa era descendente de Casio, que se converteu ao islam despois da conquista musulmá da Península Ibérica. O seu pai, Musa ibn Furtun, pode ser o home que foi asasinado a finais do século VIII, necesariamente na mocidade de Musa, inda que isto crearía unha cronoloxía problemática. Unha reconstrución máis recente indica que ese home puido ser o bisavó de Musa ibn Musa. A súa nai, cuxo nome se descoñece, tamén foi nai doutro marido do xefe vasco Íñigo Arista, medio irmán de Musa segundo o cronista Ibn Hayyan. Os primeiros anos de Musa son descoñecidos, inda que se presume que apoiou aos vascóns contra os francos na segunda batalla de Roncesvales, unha batalla que xeralmente se lle atribúe o nacemento do nacente Reino de Pamplona. Do mesmo xeito, afírmase que en 839 o seu fillo Furtun ibn Musa liderou unha campaña que resultou na derrota do "rei dos galaicos", "Loderik" ou "Luzriq" e que arrasou as defensas de Áraba.O rebelde Loderico (en árabe: العلج لذريق), identificado por algúns con Rodrigo de Castela (inda que de ser así, o incidente parece estar mal datado) ou con Afonso II de Oviedo.

Rebelión É en 840 ou 841 cando temos as primeiras novas do propio Musa ibn Musa. En resposta aos ataques ás terras do seu medio irmán, Íñigo Arista, e á expulsión do seu parente Abd al-Jabbar al-Qasawi polos irmáns Abd Allah e Amir ibn Kalayb, gobernadores respectivamente de Zaragoza e Tudela, Musa e Íñigo rebeláronse contra o emir Abd al-Rahman II. Isto levou a unha campaña de represalia baixo o liderado do fillo do emir, Mutarrif, e do xeneral Abd al-Wahid ibn Yazid Iskandarani. En 842, Musa estaba ao mando da vangarda do exército do emir que marchaba contra a Cerdaña, pero crendo que fora maltratado polo xeneral ao mando, Musa volveu rebelarse e, xunto co seu sobriño, García Íñiguez de Pamplona, ​​derrotou un exército cordobés. Musa ibn Musa e Íñigo Íñiguez volveron unir forzas para emboscar e capturar a un dos comandantes de Abd al-Rahman en 843, al-Harit, pero a consecuencia foi unha resposta militar masiva de Córdoba, liderada polo emir en persoa, que resultou na derrota dos aliados e na captura de escravos nas proximidades de Pamplona. Unha segunda expedición de represalia en 844 inflixiu unha nova derrota, na que Fortún Íñiguez, o primeiro soldado de Pamplona, ​​foi asasinado e Musa e Íñigo escaparon por pouco, mentres que centos de membros da nobreza pamplonesa desertaron ao bando cordobés.

Musa rendeuse e en novembro dirixiu as súas tropas a Sevilla, axudando a derrotar un gran exército de invasores viquingos que saquearan a cidade. Non obstante, volveu rebelarse ao ano seguinte. Cando Mohamed I de Córdoba, fillo de Abd al-Rahman, tomou Tudela, Musa rendeuse, ofreceu os seus fillos como reféns e foi á corte do emir. En 846, Musa viuse obrigado a someterse de novo, esta vez ao fillo do emir, Hixam, pero Abd al-Rahman viuse obrigado de novo a lanzar campañas punitivas contra Musa en 847 e en 850, cando Musa e Íñigo volveron unirse á rebelión, o fillo de Musa, Isma'il ibn Musa, desempeñou un papel fundamental no levantamento.

Durante todo este tempo, Musa enfrontouse á oposición dentro da súa familia. Ibn Hazm informa que o seu irmán, Yunus ibn Musa, permaneceu leal a Córdoba e uniuse aos fillos do seu tío Zahir ibn Fortun para loitar contra Musa ibn Musa durante a maior parte da súa vida, uns 30 anos.

Tertium regum in Spania O ano islámico 237 (851 / 852) resultou crítico para Musa ibn Musa. Neste ano morreu o seu medio irmán e aliado repetido na rebelión, Íñigo Arista, do mesmo xeito que o emir, Abd al-Rahman II. Musa tamén obtivo unha gran vitoria nunha batalla de dous días, derrotando as forzas vascas ou gasconas preto de Albelda. Ao ano seguinte, o control de Musa sobre os seus territorios e os seus vínculos co emirato formalizáronse, e o novo emir, Mohamed, nomeou a Musa valí de Zaragoza gobernador da Marca Superior de Al-Andalus. A seguinte década marcou o auxe do seu poder. Controlaría Zaragoza, Tudela, Huesca e Toledo, formando o que era, en efecto, un estado taifa que se estendía desde Nájera ata Zaragoza e Calatayud, e considerado equivalente ao Emirato de Córdoba e ao Reino de Galicia, sendo coñecido como tertium regum in Spania (terceiro rei de Hispania).

En 854, Toledo rebelouse, apoiado por Ordoño I de Oviedo e García Íñiguez, e o emir Mohamed lanzou unha campaña punitiva que rematou na batalla de Guadalacete, na que aparentemente Musa participou. Ao ano seguinte (855), Musa liderou un ataque cordobés contra Áraba, na sección sueste do Reino de Galicia, e en 856 lanzou unha expedición independente contra Barcelona e Terrasa. Ao parecer, no ano 859, o fillo de Musa, Lubb ibn Musa al-Qasawi, foi nomeado valí de Toledo, e o mesmo ano, Musa permitiu que unha forza viquinga pasase polas súas terras para atacar Pamplona, ​​onde capturaron ao sobriño de Musa e antigo aliado de García Íñiguez e pagaron un rescate por el de 70 000 ou 90 000 dinares de ouro. Isto agravou inda máis as relacións entre os parentes e García uniuse a Ordoño nun asalto ás terras de Musa, o que levou a unha segunda batalla en Albelda. Os cristiáns dividiron as súas forzas, asediaron a cidade e perseguiron o exército de Musa ata un refuxio no monte Laturce. Inflixiron a Musa unha derrota esmagadora, matando ao seu xenro, un García, príncipe vasco descoñecido, e obrigando a Musa a fuxir. Esta vitoria sería lembrada nas fontes cristiás en forma da lendaria batalla de Clavijo.

Decadencia e morte A vitoria cristiá en Albelda levou ao fin de Musa. En 860, o emir Mohamed I destituíu a Musa como valí e gobernador, e dirixiu persoalmente un exército a través das terras de Musa nunha campaña punitiva dun mes contra Pamplona que resultou na captura do príncipe Fortún Garcés de Pamplona. En 861, Mohamed I esixiu a Musa que desempeñase un papel subordinado nunha campaña contra Barcelona. Ao ano seguinte, 862, Musa intentou volver exercer o seu poder, dirixindo unha demostración de forza militar contra o seu xenro, o bérber Azraq ibn Mantil ibn Salim (en árabe: ازراق بن منتيل). Musa atacou Guadalaxara, pero recibiu varias feridas, incapacintándoo para montar a cabalo. Retirouse a Tudela, onde morreu o 26 de setembro de 862.

Familia Segundo o códice de Roda, Musa ibn Musa casou cunha filla do seu medio irmán Íñigo Arista. Non foi a súa única esposa, xa que tamén casou cunha prima Maymuna (en árabe: ميمونة), filla do seu tío paterno Zahir ibn Furtun e nai do seu fillo menor Isma'il. Ningunha fonte informa da nai dos seus outros fillos: Lubb, Mutarrif e Furtun. Tivo polo menos dúas fillas; Auria (en árabe: اوْرية, Awriyah), esposa do príncipe vasco García, asasinado no monte Laturce, e con el tivo un fillo, Musa ibn Garshiya; e outra filla, "a moza máis fermosa de Al-Andalus", casada con Azraq ibn Mantil.

Legado A morte de Musa levou á desaparición da familia da escena política durante unha década, pero volveu gobernar un territorio cada vez máis reducido durante outro medio século. Non obstante, a súa posición entre os crecentes poderes do califato ao sur e os principados cristiáns ao norte resultou insostible e, despois de tres xeracións de éxito variado, os líderes da familia, os tataranetos de Musa, foron desprazados, exiliados ou asasinados a finais da década de 920 e os últimos vestixios do principado de Musa desapareceron. A súa pseudoautonomía dunha Córdoba incapaz de manter o control directo presaxiou os rebeldes muláidos de principios do século X e as posteriores taifas.

Notas

Véxase tamén

Bibliografía

Cañada Juste, Alberto (1980). "Los Banu Qasi (714-924)". Príncipe de Viana (en castelán) (ano 41): 5–95. ISSN 0032-8472 Collins, Roger (2012). Caliphs and Kings: Spain, 796-1031. Blackwell publisher. Ibn Hazm, Jamharat ansab al-'Arab Levi-Provençal, Histoire de l'Espagne Musulmane Lorenzo Jiménez, Jesús (2010). La dawla de los Banū Qasī: origen, auge y caída de una dinastía muladí en la frontera superior de Al-Ándalus (en castelán). Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. ISBN 978-84-00-09164-4 Martínez Díez, Gonzalo (2005). El Condado de Castilla (711-1038): la historia frente a la leyenda (in Spanish). Valladolid. ISBN 84-9718-275-8

Categoría:Nados no século VIII Categoría:Banu Qasi Categoría:Finados en 862