Salvador Guillermo Allende Gossens, nado en Santiago o 26 de xuño de 1908 e finado na mesma cidade o 11 de setembro de 1973, foi un político chileno, presidente do seu país entre 1970 e 1973, cando foi derrocado por un golpe de estado liderado por Augusto Pinochet (e apoiado pola CIA e os Estados Unidos), que acabou coa súa vida.
Non alcanzou a completar o seu goberno, que proseguía até 1976, debido ó Golpe de Estado de 1973 que o derrocou e implantou o réxime militar en Chile. A súa morte ocorreu durante o asalto ó Palacio de la Moneda, no que faleceu.
Traxectoria A orixe dos Allende é vasca.Vial. 1-Allende, Fidel y el Che: destinos paralelos Páxs. 18-19 Os seus antepasados chegaron a Chile durante o século XVII, e empeza a destacar entre as familias aristocráticas a partir da primeira metade do século XIX. O máis destacado da familia foi o seu avó Ramón Allende Padín, «O Vermello», radical e gran mestre da masonaría.
O seu fillo Salvador Allende Castro foi tamén masón.Figueroa, Virgilio. Diccionario histórico y biográfico de Chile. Santiago imprenta de la Ilustración, 1897, Páxs. 450-451. Traballou como funcionario público e como notario do porto de Valparaíso. Fíxose coñecido polo seu enxeño, dotes poéticas (do mesmo xeito có seu pai), e o seu fanatismo pola chilenización de Tacna e Arica.Figueroa, Virgilio. Diccionario histórico y biográfico de Chile. Santiago imprenta de la Ilustración, 1897, Páxs. 450-451.
Contraeu matrimonio con Laura Gossens Uribe, muller de gran relixiosidade, filla dun inmigrante belga e dunha dama da cidade de Concepción.Veneros. Páx. 17-18
Os irmáns Allende Gossens foron seis: Alfredo, Inés, Salvador e Laura, e debido á morte dos dous últimos houbo dous novos Salvador e Laura.
A familia de Allende era de clase media-alta, o seu pai viaxou e trasladou á súa familia ó longo do país, por mor de diferentes cargos que tiña que asumir na administración pública. Por este motivo os primeiros 8 anos de vida de Allende desenvolvéronse en Tacna, naqueles intres en poder de Chile, chegando á cidade apenas cumpridos uns meses.
Salvador Allende Castro debeu asumir como avogado da Corte de Apelacións e secretario da Intendencia Rexional, instalándose coa súa familia na propiedade arrendada na rúa San Martín 238.
Tras 8 anos en Tacna, a familia trasladouse por un pequeno período a Iquique, en 1918. Valdivia sería o próximo destino, instalándose o pai como avogado do Consello de Defensa do Estado, en 1919. Seguiu os seus estudos no Liceo de Valdivia, gañando os alcumes de «pije» e «pollo fino», pola súa alta posición social e a súa preocupada vestimenta, en comparación cos seus conxéneres.
O regreso a Valparaíso produciuse en 1921, ó ser o pai avogado da Corte de Apelacións de devandita cidade. Alí Allende, mentres continuaba os seus estudos no Liceo Eduardo de la Barra, coñeceu a Juan Demarchi, vello zapateiro anarquista, e segundo as confesións do mesmo Allende, terían unha influencia fundamentalDebray, Régis. Allende habla con Debray en Punto Final, N°126, Páx. 29.. Infundoulle durante longas conversacións nas que tamén xogaban o xadrez, moitas das futuras bandeiras de loita social que legaría o futuro presidente de Chile. Algúns cren porén, que esta relación está demasiado embellecida e que a influencia do zapateiro sería menor.
Finalizou os seus estudos secundarios en 1924, e decidiu facer o servizo militar, que realizou por un ano no Rexemento de Lanceiros de Tacna.Veneros. Pág. 38
Ingresou na Universidade de Chile a estudar medicina, malia que tiña dúbidas entre seguir esta carreira ou Dereito. Viviu coa súa tía paterna, Anita, para despois levar unha vida e inestabilidade residencial, percorrendo de pensión en pensión para poder sobrevivir. Malia esta relativa precariedade, seguiu sendo o «pije». Obtivo de media xeral ó finalizar os seus estudos unha nota de cinco.Escola de Medicina da Universidade de Chile. Certificados de Exames Finais, anos 1926-1931. A súa tese doutoral de 1933, "Higiene mental y delincuencia", foi publicada en 2005 por Editorial CESOC, de Santiago de Chile.
Vida política miniatura|Selo postal pola Unión Soviética Para 1929 iniciouse na política, entrando ó grupo Avance, chegou a ser vicepresidente da FECh en 1930, pero a súa oposición a certas posicións do grupo, durante os meses previos á caída da ditadura de Carlos Ibáñez del Campo, foi expulsado do grupoVeneros. Páx. 76.
Malia iso seguiu actuando como líder estudantil, o que provocou a súa detención. Mentres se atopaba pechado decatouse que o seu pai agonizaba debido a un caso avanzado de diabetes. Permitíronlle saír, e alcanzou a velo nos seus últimos intres.
Tras estes dramáticos feitos da súa vida, Allende debruzouse a terminar a súa memoria Higiene mental y delincuencia e a conseguir traballo estable, pero tivo que pasar longo tempo pasando de hospital en hospital, até converterse en axudante de anatomía patolóxica do Hospital Van Buren.
En 1933, participou na fundación do Partido Socialista de Chile, organizando a sede da súa cidade natal, manténdose neste partido toda a súa vida. Dous anos despois uniríase á masonería. Paralelamente á súa vida militante era director da Asociación Médica de Chile en Valparaíso e membro do Directorio Nacional desa organización, converteuse en 1935 en editor do Boletín Médico de Chile e organizador da Revista de Medicina Social de Valparaíso.Ramón, Armando de. Biografías de Chilenos Tomo I. Ediciones Universidad Católica de Chile, 1999, Páxs. 60-61
Comprometeuse fortemente co proxecto do Frente Popular, integrándose os socialistas ó pacto tras un Congreso xeral realizado en 1936. Allende pronto se converteu en presidente do Frente Popular en Valparaíso. Dentro do Partido foi xefe de núcleo (1933), secretario seccional (1934) e secretario do comité rexional de Valparaíso (1937-39).
O seu partido proclamoulle candidato á 6ª agrupación departamental de Quillota e Valparaíso, resultando electo xunto a outros dous socialistas. Iniciou a súa vida parlamentaria coa petición ó presidente da Cámara que os 17 deputados socialistas prometesen e non xurasen, petición que foi aceptada.Jorquera. Páx 184. Como deputado participou principalmente na realización de diferentes proxectos de leis relativas a problemas sociais.
Durante a campaña presidencial de Pedro Aguirre Cerda, Allende foi elixido para dirixir a campaña en Valparaíso. Deixou o seu escano parlamentario para unirse ó novo goberno de Aguirre Cerda como ministro de Salubridade, dende outubro de 1939, con 31 anos.Veneros. Pág. 99 Ese mesmo ano publicouse o seu texto chamado La realidad médico social. Ó iniciar a súa vida ministerial, en 1940 contraeu matrimonio con Hortensia Bussi Soto.Veneros. Páx. 100
Entre os logros na súa época de ministro, segundo a súa conta o Congreso en 1940, cóntanse a produción e distribución de medicamentos contra enfermidades venéreas, reducións das mortes por tifo, orzamento de dous millóns de pesos para centros de hixiene pública, expansión do servizo dental nas escolas e entrega de alimentos para os estudantes.Veneros. Páxs. 106-107 Uns meses despois de que o Partido Socialista deixou o Frente Popular, Allende retirouse do Ministerio, asumindo como vicepresidente da Caja de Seguro Obrero Obligatorio.
En 1943 tornouse secretario xeral do Partido Socialista, ocupando o cargo até xuño de 1944. Nos anos 1945, 1953, 1961 e 1969 foi elixido senador.
Era o símbolo nacional do socialismo moderado, chegando a exercer dende 1966 como Presidente do Senado.
Postulouse por primeira vez á Presidencia de Chile en 1952, conseguindo un frouxo 5,45%, o que se debeu en parte á escisión dun sector do socialismo que apoiou a Carlos Ibáñez e á proscripción do comunismo.San Francisco e Soto. Páx. 272
En 1958 presentouse novamente como candidato da alianza socialista-comunista FRAP (Frente de Acción Popular), conseguindo o 28,5% dos votos. Esta vez atribuíuse a derrota de Allende á participación dun candidato populista, Antonio Zamorano, que lle quitou votos de sectores populares.San Francisco y Soto. Páxs. 298-299
Postulouse á Presidencia por terceira vez no ano 1964, novamente representando o FRAP. A elección finalizou nunha competencia entre Allende e Eduardo Frei Montalva. Por temor a que triunfase Allende, o electorado de dereita envorcouse cara a Frei, en troques do radical Julio Durán, que era o seu candidato inicial. Enfrontado a dous dos tres terzos da política chilena, Allende foi derrotado por terceira vez cun 38,6% dos votos contra o 55,6% de Frei.San Francisco y Soto. Páx. 331
A elección presidencial de 1970
Non foi fácil para Allende conseguir o nomeamento como candidato de Unidad Popular (nova alianza socialista-comunista, máis outros partidos menores). Pesaban sobre el as súas tres derrotas e moitos dentro do Partido non crían na súa «vía chilena ó socialismo». Pero logrou impoñerse sobre os demais precandidatos, principalmente polo seu importante arrastre de votos e polo decisivo apoio do Partido Comunista (que apoiaba a Allende máis que o seu propio partido).
Con todo, viuse obrigado a asinar un pacto de goberno, segundo o cal se triunfaba, a administración de Chile sería compartida entre Allende e os partidos de Unidad Popular, representada por un comité, que tería un representante de cada colectividade. Isto implicaba unha renuncia ás súas facultades como presidente da República, pois non podería actuar sen o apoio do comité, e este funcionaba por unanimidade.
Na campaña presidencial do ano 1970 as primeiras enquisas daban por gañador, con maioría absoluta, a Jorge Alessandri Rodríguez, candidato da dereita. Mais a súa campaña foise deteriorando, principalmente pola súa avanzada idade. Acusóuselle de senil e de sufrir a enfermidade de Parkinson, e o seu propio comando decidiu non facer concentracións masivas, coa excepción do peche de campaña, para non amosar a idade do candidato.
Seguros da vitoria de Alessandri, os seus partidarios irritáronse sobremaneira cando nunha entrevista de El Mercurio se lle preguntou ó xeneral en xefe do exército, René Schneider pola actitude do Exército se ningún dos dous candidatos obtiña maioría absoluta. Schneider sinalou que debía responder o Congreso Pleno, segundo o establecido na Constitución e que o Exército se apegaría totalmente ós postulados da carta fundamental (esta sería a base da «doutrina Schneider»).Ver biografía de Schneider en Icarito Os alessandristas anoxáronse porque a tradición era elixir presidente a quen sacase maioría relativa.
O candidato do Partido Demócrata Cristián, Radomiro Tomic, tiña un pensamento orientado cara á esquerda, o que, en 1964, provocou que os votantes de centro dereita deran a vitoria a Frei.
Estados Unidos, en tanto, non lle deu apoio decidido a ningún candidato anti Allende, principalmente porque as súas propias enquisas mostraban a Alessandri como triunfador. Aínda que derivaron algúns fondos a Alessandri, por medio da compañía ITT (International Telephone & Telegraph) (ó redor de 350.000 dólares), tal financiamiento non se compara co que se lle deu durante a campaña de Frei, cando ademais existiu asistencia electoral.Uribe y Opaso. Páx. 250.
O 4 de setembro celebrouse a elección presidencial, nun clima de orde e tranquilidade, e pasada a medianoite sóubose o resultado dos comicios: Allende: 36,6% Alessandri: 34,9% Tomic: 27,8%.El Mercurio, 6 de setembro de 1970 A confianza dos alessandristas converteuse en medo a un goberno socialista, mentres os allendistas e até varios democristiáns saían á rúa a expresar a súa ledicia.
En Washington, Richard Nixon ordenou evitar que Allende asumise a presidencia. A CIA organizou dous plans para deter a elección de Allende no Congreso pleno (o Congreso debía dirimir entre as dúas máis altas maiorías o día 24 de outubro), os que serían coñecidos como o Track One e o Track Two: