miniatura|265px|Oliver Cromwell por Gaspard de Crayer Oliver Cromwell, nado en Huntingdon o 25 de abril de 1599 e finado en Londres o 3 de setembro de 1658, foi un líder político e militar inglés, famoso por converter a Inglaterra nunha república denominada Mancomunidade de Inglaterra (en inglés, Commonwealth of England). Durante os corenta primeiros anos da súa vida non foi máis que un labrador xentilhome, pero ascendeu de forma meteórica ata comandar un exército e, eventualmente, impor o seu liderado sobre Inglaterra, Escocia e Irlanda como Lord Protector, do 16 de decembro de 1653 ata o día da súa morte. Cromwell é unha figura moi controvertida na historia inglesa: para algúns historiadores como David Hume e Christopher Hill, non é máis que un ditador rexicida; para outros, como Thomas Carlyle e Samuel Rawson Gardiner, Cromwell é un heroe da loita pola liberdade.
Aspectos xerais A carreira de Cromwell está chea de contradicións. Foi certamente un rexicida que se cuestionou se debía ou non aceptar a coroa para si mesmo e finalmente decidiu non facelo, pero acumulou máis poder que o propio Carlos I. Foi un parlamentario que lles ordenou aos seus soldados disolver parlamentos. Devoto dos valores cristiáns, as súas campañas de conquista de Escocia e Irlanda foron brutais mesmo para os canons da época. Baixo o seu mando, o Protectorado defendeu a liberdade de culto e conciencia, pero permitiu que os blasfemos fosen torturados. Mostrouse a favor do criterio de equidade na xustiza, mais pechou a aqueles que criticaron a súa política de incrementar os impostos sen o permiso do Parlamento de Inglaterra.
Os seus admiradores saúdano como un líder forte, estabilizador e con sentido de Estado, que se gañou o respecto internacional, derrocou a tiranía e promoveu a república e a liberdade. Os seus críticos considérano un hipócrita abertamente ambicioso que traizoou a causa da liberdade, impuxo un sistema de valores puritano e mostrou un escaso respecto cara ás tradicións do país. Cando os monárquicos volveron ao poder, o seu cadáver foi desenterrado, colgado de cadeas e decapitado, e a súa cabeza exposta durante anos para escarnio público. Con todo, nunha recente enquisa da BBC (Os 100 británicos máis importantes), ocupa a posición número 10.
Traxectoria Primeiros anos Oliver Cromwell descendía de Catherine Cromwell (nacida cara a 1482), unha irmá máis vella do estadista da época Tudor, Thomas Cromwell. Catherine estaba casada con Morgan ap Williams, fillo de William ap Yevan de Gales e Joan Tudor. A árbore familiar seguía con Richard Cromwell (1500-1544), Henry Cromwell (1524 - 6 de xaneiro de 1603), e o pai de Oliver, Robert Cromwell (1560 - 1617), quen casou con Elizabeth Steward ou Stewart (1564 - 1654) o 25 de abril de 1599, o día do nacemento de Oliver.
Existen rexistros do bautismo de Cromwell e do seu paso pola escola de gramática de Huntigdon. Posteriormente trasladouse ao Sidney Sussex College (Cambridge), un centro recentemente fundado e cun ideario fortemente puritano. Abandonouno sen graduarse en xuño de 1617, inmediatamente logo da morte do seu pai. Os seus primeiros biógrafos afirmaban que asistiu tamén ao Lincoln's Inn, pero non se conservan rexistros nin probas documentais de devandita estancia nos seus arquivos. É probable que volvese ao seu fogar en Huntingdon, xa que coa súa nai viúva e as súas sete irmás solteiras, necesitábase a súa presenza para facerse cargo da familia Morrill, John (1990). "The Making of Oliver Cromwell", in Morrill, John (ed.), Oliver Cromwell and the English Revolution (Longman), ISBN 0-582-01675-4, p.24..
O evento principal na década de 1620 foi o seu matrimonio con Elizabeth Bourchier o 22 de agosto de 1620. Tiveron sete fillos: o seu sucesor, Richard Cromwell foi o terceiro Gardiner, Samuel Rawson (1901). Oliver Cromwell, ISBN 1-4179-4961-9, p.4; Gaunt, Peter (1996). Oliver Cromwell (Blackwell), ISBN 0-631-18356-6, p.23.. O sogro de Cromwell, Sir James Bourchier, era un mercador de Londres con extensas propiedades rurais en Essex e fortes conexións con familias puritás da zona. O matrimonio puxo a Cromwell en contacto con Oliver St John e outros membros destacados da comunidade comercial de Londres, e máis importante, no ámbito de influencia dos earls de Warwick e Holanda. A súa pertenza a esta rede de contactos sería crucial no éxito da súa futura carreira política e militar. Con todo, neste momento histórico hai pouca constancia da relixión profesada por Cromwell. A súa carta en 1626 a Henry Downhall - un ministro arminiano - suxire que nesas datas Cromwell aínda non estaba influenciado polo puritanismo radical Morrill, p.34.. Con todo, existen evidencias de que Cromwell pasou por un período de crise persoal a finais da década de 1620 e principios da de 1630. Pediu tratamento para o valde melancolicus (depresión) ao doutor Theodore Mayerne de Londres en 1628. Tamén se viu implicado nunha pelexa entre as xentes de Huntingdon iniciada con motivo dunha nova carta de dereitos do pobo, como resultado da cal foi requirido en presenza do Privy Council en 1630 Morrill, pp.24–33. .
En 1631 Cromwell vendeu a maior parte das súas propiedades en Huntingdon - posiblemente como resultado da disputa anteriormente citada - e mudouse a unha granxa en St Ives (Cambridgeshire). O cambio de residencia supuxo un salientable retroceso na súa posición social, e parece ter un importante impacto emocional e espiritual. Nunha carta de 1638, Cromwell dá unha narración da súa conversión, e de como tras ser "o xefe dos pecadores", fora chamado a permanecer entre "a congregación dos primeiros nados" . En 1638 Cromwell xa é, sen dúbida, un puritano comprometido e firmemente asociado coa visión independente de liberdade relixiosa para todos os protestantes. Tamén establecera importantes lazos con familias prominentes do movemento de reforma relixiosa en Essex e Londres. Baixo a súa propia perspectiva, atravesara un período de crise mercé á providencia divina.
Membro do Parlamento: 1628-1629 e 1640-1642 Cromwell foi elixido membro da Cámara dos Comúns (a cámara baixa do Parlamento de Inglaterra) como deputado por Huntingdon no Parlamento de 1628 - 1629, baixo o patrocinio da familia Montagu. Deixou pouca impresión no mesmo - os rexistros do parlamento son razoablemente completos, e só mostran unha intervención súa, contra o bispo arminiano Richard Neile, que ademais foi pobremente recibida Morrill, pp.25-26..
Carlos I de Inglaterra disolveu o Parlamento en 1629, e gobernou sen o mesmo durante os seguintes 11 anos. Empuxado pola necesidade perentoria de fondos cos que paliar o desastre financeiro causado pola represión da rebelión escocesa coñecida como a "Guerra dos Bispos", viuse obrigado a convocar de novo ao Parlamento en 1640 para pedirlles a lexitimación de novos impostos.
Do mesmo xeito que en 1628, é moi probable que Cromwell, deputado por Cambridge, debese a súa elección ao patrocinio doutros. Iso explicaría, entre outras cousas, que na primeira semana de vida do novo Parlamento a dedicase a presentar unha petición para a liberación de John Lilburne, que neses momentos se converteu nun mártir puritano tras ser arrestado pola importación de tratados relixiosos desde Holanda. En calquera caso, durante os dous primeiros anos do novo Parlamento, Cromwell estivo intimamente ligado ao grupo de aristócratas, pertencentes á Cámara dos Lores, cos que estivera relacionado na década de 1630, como os earls de Essex, Warwick e Bedford, así como Vizconde de Saye e Sele.Adamson, John (1990). "Oliver Cromwell and the Long Parliament", in Morrill, p.57..
Este grupo tiña como obxectivo principalmente a reforma relixiosa, o control do executivo por parte de parlamentos regularizados, e a extensión moderada da liberdade de conciencia. Por exemplo, en maio de 1641 Cromwell promoveu a segunda lectura da Lei de Parlamentos Anuais, e dous anos máis tarde tivo un papel principal no borrador da Lei de Rama e Raíz para a abolición do episcopado Adamson, p.53..
Comandante militar: 1642–1646 miniatura|Oliver Cromwell O fracaso na resolución dos temas en disputa no Parlamento desembocou nun conflito armado entre os Parlamentaristas e os Realistas no outono de 1642. Os apoios ao parlamento tendían a estar concentrados en Londres, o sueste do país e as terras centrais, mentres que os realistas concentrábanse no norte, o oeste e Gales Coward, Barry (2003). The Stuart Age: England, 1603–1714, (Longman), ISBN 0-582-77251-6, pp.174–77..
Antes de unirse ao exército do Parlamento, Cromwell contaba tan só coa súa experiencia nas bandas armadas da milicia local do condado como toda experiencia militar. Contando 43 anos de idade, recrutou un escuadrón de cabalaría en Cambridgeshire tras interceptar un cargamento de prata procedente dos colexios de Cambridge con destino ao rei. O escuadrón converteuse nun rexemento durante o inverno de 1642/1643, formando parte da Asociación do Leste baixo o mando do earl de Manchester. Cromwell gañou experincia e vitorias nunha serie de accións vitoriosas en East Anglia, e logo na batalla campal de Marston Moor e a non decisiva Segunda Batalla de Newbury.
A súa experiencia en Newbury levouno a unha forte disputa co earl de Manchester, ao que consideraba moi pouco entusiasta na súa condución da guerra. Manchester máis tarde acusou a Cromwell de recrutar xente de "baixa condición" no exército, ao que este replicoulle: "Se se elixe homes honestos e medorentos de Deus para ser capitáns, os homes honestos seguiranos... Prefiro un capitán vestido de forma humilde que saiba polo que loita e ame aquilo que sabe, antes que un dos que vostede chama xentilhomes e que non é máis nada que iso Carta a Sir William Spring, setembro de 1643, citada en Carlyle, Thomas (ed.) (1904 edition). Oliver Cromwell's letters and speeches, with elucidations, vol I, p.154; tamén citada en Young e Holmes (2000). The English Civil War, (Wordsworth), ISBN 1-84022-222-0, p.107.." Despois de que o Parlamento aceptase a Self-Denying Ordinance - que eliminaba a membros do Parlamento como Manchester da liña de mando, pero que non afectou ao propio Cromwell - aceptouse tamén que o exército fose "remodelado", baixo unha estrutura máis nacional, substituíndo as antigas asociacións de unidades por condados. En xuño de 1645 finalizou a formación da New Model Army, con Sir Thomas Fairfax ao mando, e Cromwell como segundo co rango de tenente xeneral de cabalaría. Liderou con grande éxito as súas unidades na batalla de Naseby. Tomou parte tamén nos asedios de Bridgwater, Sherborne, Bristol, Devizes, e Winchester, e pasou a primeira metade de 1646 eliminando os focos de resistencia que quedaban en Devon e Cornualla.
Cromwell non tiña formación teórica en tácticas militares, e seguía a práctica básica xeral de dividir a súa cabalaría en tres filas e cargar con ela. Este método baseábase moito máis na potencia de impacto que na potencia de lume. Xa que logo, a forza de Cromwell como líder militar radicaba principalmente na súa habilidade instintiva para liderar e adestrar aos seus homes, e na súa propia forza moral. Nunha guerra executada principalmente por non profesionais, ámbalas dúas características eran moi significativas, e sen dúbida contribuíron á disciplina mostrada pola cabalaría de Cromwell.Woolrych, Austin (1990). Cromwell as a soldier, en Morrill, pp.117–118.
Política: 1647–1649 miniatura|Media coroa británica coa efixie de Oliver Cromwell, 1658. Na inscrición lese OLIVAR.D.G.RP.ANG.SCO.ET.HIB&cPRO (OLIVARIUS DEI GRATIA REIPUBLICÆ ANGLIÆ SCOTIÆ ET HIBERNIÆ ET CETERA PROTECTOR), que significa "Oliver, pola Graza de Deus Protector da Mancomunidade de Inglaterra, Escocia e Irlanda et cetera". O "et cetera" refírese ás reivindicacións inglesas ao trono de Francia.