Wydarzenia na świecie 1650 Utrwalenie rządów Stanów Generalnych w Niderlandach. Urodził się John Churchill, książę Marlborough, angielski polityk i dowódca wojskowy (zm. 1722). Zmarł Kartezjusz, filozof francuski (ur. 1596). Zmarł Matthäus Merian, niemiecki miedziorytnik (ur. 1593), ilustrator i twórca wedut miejskich. Zmarł Christoph Scheiner, niemiecki matematyk i astronom, jezuita (ur. 1575).

1651 Oliver Cromwell wydał Akty Nawigacyjne, ustawy dotyczące handlu i prawa morskiego, przełamując monopol pośrednictwa handlowego Niderlandów.

1652 Wojna morska między Niderlandami a Anglią (do 1654), umacniająca dominację Anglii na morzach. George Fox (1624–1691) założył „Religijne Towarzystwo Przyjaciół”.

1653 Oliver Cromwell został lordem protektorem z pełnią władzy (do 1658); rozwiązał tzw. Parlament Kadłubowy oraz „Parlament Świętych”* 1653

Oliver Cromwell został lordem protektorem Anglii. Patriarcha Nikon (1605–1681) przeprowadził reformę Cerkwi rosyjskiej, wywołując rozłam staroobrzędowców (raskolników). Kardynał Mazarin pokonał francuską arystokrację w czasie tzw. Frondy. Pierwszy publiczny pokaz projekcji świetlnej przeprowadzony przez André Tacqueta. Patriarcha Nikon przeprowadził reformę Cerkwi prawosławnej, co doprowadziło do rozłamu (tzw. „raskoł”) i powstania wspólnoty starowierców.

1654 Niderlandy uznały angielskie akty nawigacyjne z 1651 roku. Królowa Krystyna ze Szwecji abdykowała na rzecz kuzyna Karola X Gustawa, a w 1655 przeszła na katolicyzm. Car Aleksy odebrał Ukrainę Polsce. Urodził się Jakob Bernoulli, szwajcarski matematyk (zm. 1705). zakończyła się budowa Tadź Mahal. Pierre de Fermat i Blaise Pascal przedstawili pierwsze systematyczne rozwiązanie problemu rachunku prawdopodobieństwa (dotyczącego gry w kości). Otto von Guericke zademonstrował na Sejmie Rzeszy w Ratyzbonie działanie ciśnienia powietrza w doświadczeniu z „półkulami magdeburskimi”. Ugoda perejasławska – układ rosyjsko-kozacki w Perejasławiu; lewobrzeżna Ukraina została przyłączona do Rosji, natomiast prawobrzeżna pozostała przy Rzeczypospolitej.

1655 rozpoczęła się I wojna północna zwana siedmioletnią króla Karola X ze Szwecji w sojuszu z Wielkim Elektorem Brandenburgii przeciwko Polsce. Hiszpania utraciła Jamajkę na rzecz Anglii. na tron papieski wstąpił Aleksander VII. Urząd sprawował do 1667 roku. Skonstruowano sikawkę strażacką z powietrznym zbiornikiem (windkesslem) autorstwa Johann Hautzscha.

1656 Holendrzy zdobyli Kolombo na Cejlonie, odbierając je Portugalczykom. Urodził się Johann Bernhard Fischer von Erlach, austriacki architekt barokowy (zm. 1723). Otwarto pierwszy angielski publiczny teatr operowy w Londynie. Urodził się Edmond Halley, angielski astronom (zm. 1742). Christiaan Huygens odkrył mgławicę w Orionie oraz opisał strukturę pierścieni Saturna.

1657 Fryderyk Wilhelm przeszedł ze strony szwedzkiej na stronę polsko-duńską. W Rzymie założono Accademia del Cimento („Akademię Doświadczenia”).

1658 Richard Cromwell, syn Olivera Cromwella, został lordem protektorem (abdykował w 1659). Dania utraciła na rzecz Szwecji pozostałe prowincje południowoszwedzkie. Leopold I (ur. 1640) został cesarzem rzymsko-niemieckim; panował do 1705 roku. Zawiązano Związek Reński książąt niemieckich z Francją przeciwko Austrii i Brandenburgii. Jan Swammerdam (1637–1680) odkrył czerwone krwinki (u żaby).

1659 Na mocy pokoju pirenejskiego zakończyła się dominacja Hiszpanii; Francja uzyskała Artois, Roussillon oraz część Flandrii. Urodził się Georg Ernst Stahl, niemiecki lekarz i chemik (zm. 1732).

Wydarzenia w Polsce 1651 Bitwa pod Beresteczkiem – klęska wojsk kozackich. Ugoda w Białej Cerkwi – ograniczono liczbę Kozaków rejestrowych do 20 tys.. Ruch chłopski na Podhalu pod wodzą Kostki Napierskiego.

1652 Pierwsze zerwanie sejmu przez posła Wojciecha (Władysława) Sicińskiego – zastosowanie zasady liberum veto.

1654 rozpoczęła się wojna rosyjsko-polska. Rada starszyzny kozackiej w Perejasławiu uchwaliła przyłączenie lewobrzeżnej Ukrainy do Rosji (ugoda perejasławska).

1655 rozpoczęcie wojny ze Szwecją, zwaną „potopem szwedzkim”. 18 sierpnia w Kiejdanach hetman Janusz Radziwiłł wraz ze szlachtą litewską przyjął protekcję szwedzką (unia kiejdańska).

Przypisy

1650