Coll de Nargó es un municipi de la Comunautat Autonòma de la Generalitat de Catalonha, de la província catalana de Lhèida e de la comarca del Naut Urgèl. Situat a la drecha del riu Segre e a costat del barratge d'Oliana, passan tanben per son territòri los rius de Perles e Sallent.
Situacion Coll de Nargó se tròba dins la comarca de l'Aut Urgèl. Limita amb la comarca del Palhars Jusan a l'oèst. Al nòrd limita amb la municipalitat alturgellenca de Cabó e Organyà, a l'èst amb Fígols i Alinyà, a sud-èst amb Oliana e al sud amb Peramola.
Toponimia La prononciacion es ['kɔʎ de nar'go] e mai que mai [nar'go]. Las mencions ancianas son abondosas : Nargone en 839, 1016, 1022, 1037, Enargon en 1040, Nargo en 1049, 1054, 1094, 1097, 1171, 1585, Nargó en 1237, etc. Lo nom pròpri es donc Nargó, tant pel passat coma ara. I a tanben un nom aparentat, Narieda, nom del travèrs montanhós que tomba dirèctament sus Segre al nòrd del vilatge (Arieda en 1030 e 1087, Nerieda en 1065, Narieda en 1091, 1099, 1618, etc). S'i vei la rasic basca nar o narra, « rabalament, tirassatge », presenta dins los dos noms. Pel vilatge s'ajusta lo sufixe -ko, que mena a *Narriko, declinat en Narricone (romanizacion) > [*Narrigone] (sonorizacion) > Nargo (n) (sincòpa). Pel travèrs, lo sufixe collectiu -eta es apondut : *narre-eta o *narri-eta, ambe una reduccion (frequenta) de -rr a -r- davant [j]. Los dos noms s'explican per lo rabalament de las cambas d'albres sus de canals long del travèrs Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 440-441 https://web.archive.org/web/20251116190730/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=14818. Gavarra Lo mot sembla un nom de planta, gavarrera, « garrabièr, rosièr sauvatge », mès deu èsser pres al sens de « sèrra espinosa », cf. lo basc gaparra, « rómec » Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. IV, p. 336 https://web.archive.org/web/20211021032743/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=20262. Sallent de Nargó Es près d'una cascada del riu de Sellent. La prononciacion es [se'ʎen]. Las fòrmas ancianas son : Salientes en 839, Salient en 1094 e 1157, kastro Salientis en 1099, Sallent en 1157. Es un nom de corrents d'aiga e de cascadas. L'etime non abreujat deviá èsser al femenin, aquam salientem, « l'aiga que sauta » Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 21-22 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=36493. Montanissell I a Montan a Ribera d'Urgellet, ancian municipi de Tost, [mun'tan]. Montan es a l'Èst d'Organyà mentre que Montanissell n'es a l'Oèst, e son separats per la val de Segre. La prononciacion modèrna es [montani'seʎ]. Las fòrmas ancianas son : Montanione en 839, idem dins la copia del sègle XII, mès dins lo « capbreu », se legís Montanocell, Montagnon en 777 (antedatat ?], Montanione en 846, de Montagnonio usque in Bovemortuo en 866, Montanione (o Montinione) en 881, Montanoncell en 1069, Montanio en 1071, Montaniocel en 1099, Montaioncel en 1265, Montanicell (repetit sièis còps) en 1518, un còp Montanyoncell, Montanocell en 1573. Lo nom sembla paréisser en « diminutiu toponimic » de Montan, puèi se passeja entre Montanione (839) e una « super-diminutiva » Montanioncell, que se simplica oralament en Montanicell Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. V, p. 325-326 https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=26984 [es tanben una dissimilacion vocalica : o-o > o-i]. Valldarques Lo vilatge se tròba dins una val environada de bauces, tant embarrada e reclausa de totis costats que per anar a Coll de Nargó, lo camin deviá montar per un còl pichon e passar per la val vesina d'Aubàs. La prononciacion es [baʎ'darkes], [baʎʎ'arkes]. Las fòrmas ancianas son : Val de Arcas en 839, del Castel de Archez cap a 1251, Lo capelà e batle vostre D'Arques en 1257-69, la Vall darques en 1359. Lo nom representa lo site, amai la possibilitat, supausada, de sibornièrs (dolmèns). Lo latin arcere, « reclaure », lo substantiu arca « còfre per plaçar de vestits », lo latin arx, « acropòli, fortalesa nauta, reclausa », an una rasic comuna. Mès un sibornièr pòt èsser concebut coma una arca. Lo mot arca podiá significar al còp « dolmen », « val embarrada », « sèrra que reclau » Joan Coromines, etc, Onomasticon Cataloniæ, vol. VII, p. 413 https://web.archive.org/web/20251006015112/https://oncat.iec.cat/veuredoc.asp?id=45741
Demografia
En 1553 incorpòra Fonollet; en 1787, Galleuda e Sallent de Organyà; en 1857, Valldarques; en 1970, Gavarra e Montanissell.
Nòtas
Categoria:Comuna d'Aut Urgèl