miniatura|Jean-Paul Sartre, un dij pì amportant esponent dl'esistensialism
L'esistensialism a l'é un moviment filosòfich ch'a buta al sènter l'esistensa uman-a, soa libertà e soa responsabilità. A fortiss che l'òm a l'é condanà a esse lìber e che a l'é responsàbil ëd creé ij sò valor an n'univers sensa significà prestabilì.
Definission L'esistensialism a peul esse definì com: Na filosofìa ch'a buta l'esistensa uman-a al prim pòst La teorìa che l'òm a l'é lòn ch'a fà 'd chiel La posission che la vita uman-a a l'é sensa significà prestabilì L'afirmassion che l'òm a l'é condanà a la libertà
Stòria
Precursor Søren Kierkegaard (1813-1855): pare dl'esistensialism modern Fëdor Dostoevskij (1821-1881): literatura esistensialista Friedrich Nietzsche (1844-1900): mòrt ëd Dé e superòm
Svilup dël sécol XX Martin Heidegger (1889-1976): esse e temp Karl Jaspers (1883-1969): situassion lìmit Gabriel Marcel (1889-1973): esistensialism cristian
Esistensialism fransèis Jean-Paul Sartre (1905-1980): esistensialism ateista Simone de Beauvoir (1908-1986): esistensialism feminista Albert Camus (1913-1960): filosofìa dl'assurd
Tema sentraj
L'esistensa a ven prima dl'essensa L'òm a esist prima 'd definì soa natura A l'é lòn ch'a fà 'd chiel A l'é un proget an costant evolussion
Libertà e responsabilità L'òm a l'é condanà a esse lìber Responsabilità për tute soe assion Angossa dla libertà
L'assurd L'assenza 'd significà ant l'univers La tension antra la serca 'd significà e soa assensa La rivolta contra l'assurd
Angossa e dësperassion Angossa dla libertà e dle sernìe Dësperassion an facia a la condission uman-a Sens ëd nàusea (Sartre)
Scòle prinsipaj
Esistensialism ateista Jean-Paul Sartre: sensa Dé, l'òm a l'é l'ùnich creator dij valor Albert Camus: l'òm a deuv vive l'assurd sensa speransa
Esistensialism cristian Søren Kierkegaard: la fede com sàut qualitativ Gabriel Marcel: mister e fede Karl Jaspers: trassendensa e comunicassion
Esistensialism fenomenològich Martin Heidegger: esse-ant-ël-mond Maurice Merleau-Ponty: corporeità e percession
Concet fondamentaj
Esser-ant-ël-mond L'òm a l'é sempe an relassion con ël mond Mondanità dël mond Cure e preocupassion
Esse-për-la-mòrt La mòrt com possibilità pì propria Cossiensa dla finitëssa Autenticità an facia a la mòrt
L'àutr e lë sguard Relassion con j'àutri Lë sguard ch'a ogetivisa Conflit antra le cossiense
Mala fé Arfud dla libertà Scapada da la responsabilità Identificassion con un ròl
Esistensialism e literatura
Euvre fondamentaj La nàusea ëd Sartre Lë strangé ëd Camus O un o n'àutr ëd Kierkegaard
Tema literari L'alienassion La serca 'd significà La solitudin e l'angossa
Esistensialism e psicologìa
Psicologìa esistensial Ludwig Binswanger (1881-1966): anàlisi esistensial Viktor Frankl (1905-1997): logoterapìa Rollo May (1909-1994): psicologìa esistensial american-a
Aplicassion terapéutiche Atension a la libertà e responsabilità Serca 'd significà Afronté l'angossa esistensial
Crìtiche
Ecess ëd sogetivism Arzigh ëd solipsism Negassion d'element ogetiv Difìcil fondassion dla moral
Pessimism Vision tràgica dla condission uman-a Enfasi ecessiva an sl'angossa Negassion dle possibilità 'd gòj
Problema dla libertà Compatibilità con ël determinism Realism dla libertà assolùa Responsabilità coletiva
Anfluensa
Ant la coltura moderna Teatr dl'assurd Literatura contemporania Cine esistensialista
Ant la filosofìa sucessiva Post-struturalism Teorìa crìtica Filosofìa postmoderna
Ant la società Moviment ëd libertà sivil Feminism esistensial Educassion progressiva
Autor amportant Søren Kierkegaard (1813-1855) Friedrich Nietzsche (1844-1900) Martin Heidegger (1889-1976) Jean-Paul Sartre (1905-1980) Simone de Beauvoir (1908-1986) Albert Camus (1913-1960) Karl Jaspers (1883-1969)
Euvre fondamentaj O un o n'àutr ëd Kierkegaard Parèj a l'ha parlà Zarathustra ëd Nietzsche Esse e temp ëd Heidegger L'esse e ël gnente ëd Sartre Ël mit ëd Sìsif ëd Camus
Vëdde ëdcò Fenomenologìa Libertà Assurd Angossa Responsabilità
Bibliografìa Sartre, J.-P., L'esistensialism a l'é n'umanism, 1946 Camus, A., Ël mit ëd Sìsif, 1942 Kierkegaard, S., Ël concet d'angossa, 1844
Categorìa:Filosofìa Categorìa:Stòria dla filosofìa Categorìa:Artìcoj scrivù con l'AI