Wydarzenia na świecie
1670 Bunt Razina rozpoczęty wśród Kozaków dońskich objął większość Powołża. Powstanie zostało stłumione przez wojsko i starszyznę kozacką; Razin został stracony. Założenie Kompanii Zatoki Hudsona (Hudson’s Bay Company). Francja zajęła Lotaryngię. Urodził się August II Mocny. Zmarł Amos Comenius, czeski pedagog (ur. 1592). Klemens X został papieżem; sprawował urząd do 1676 roku. Baruch Spinoza ogłosił .
1672 Wojna francusko-holenderska: Francja, Szwecja i Anglia przeciwko Niderlandom, Austrii, Hiszpanii i Brandenburgii-Prusom.
1672 lub 1674 Rozpoczęła się wojna rosyjsko-turecka, zakończona zwycięstwem Turcji. Ukraina Prawobrzeżna znalazła się pod władaniem Turcji.
1672 Isaac Newton rozszczepił światło słoneczne za pomocą pryzmatu na barwy widma i sformułował korpuskularną teorię światła.
1673 w Anglii: wykluczenie katolików z urzędów państwowych. W Maduraju wzniesiono kompleks sakralny Minakszi. Antoni van Leeuwenhoek odkrył za pomocą prostego mikroskopu czerwone krwinki ludzkiej krwi. Gottfried Wilhelm Leibniz skonstruował maszynę rachunkową do mnożenia.
1674 Wilhelm III Orański (ur. 1650) został dziedzicznym namiestnikiem (stadhouderem) Niderlandów. Jan III Sobieski został królem Polski. Urząd sprawował do śmierci w 1696.
1675 Elektor Fryderyk Wilhelm z Brandenburgii pokonał Szwedów w bitwie pod Fehrbellin. Christopher Wren rozpoczął budowę katedry św. Pawła w Londynie; ukończono ją w 1710 roku. Antoni van Leeuwenhoek odkrył mikroskopowo jednokomórkowe pierwotniaki („infuzoria”). Założono Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich.
1678 Pokój w Nijmegen zakończył wojnę francusko-holenderską między Francją i Hiszpanią (w 1679 r. zawarty również ze Świętym Cesarstwem Rzymskim). Flandria Południowa przypadła Francji. Innocenty XI został papieżem; sprawował urząd do 1689 roku. Christiaan Huygens sformułował falową teorię światła. Ole Rømer skonstruował automatyczne planetarium.
1679 Parlament Anglii uchwalił Habeas Corpus Act, chroniący osobistą wolność obywateli przed aresztowaniem bez nakazu sądu i gwarantującą prawo do postępowania przed właściwym sądem. W angielskiej arystokracji parlamentarnej ukształtowały się stronnictwa wigów (przeciwników dworu, antykatolickich) oraz torysów (zwolenników króla). Abraham a Sancta Clara ogłosił słynne kazanie pokutne Mercks Wien!, które było apelem moralnym i religijnym skierowanym do mieszkańców Wiednia. Zmarł Thomas Hobbes, angielski filozof (ur. 1588).
Wydarzenia w Polsce 1672 Zajęcie Kamieńca Podolskiego przez Turków. Październik – pokój z Turcją w Buczaczu. Turcja otrzymała Podole oraz województwo bracławskie; Polska zobowiązała się do płacenia corocznego haraczu.
1673 Sejm postanowił, że indygenaty i nobilitacje nie będą nadawane osobom innego wyznania niż katolickie.
1674–1696 Jan III Sobieski wstąpił na tron polski.
1675 Podpisanie przymierza francusko-polskiego.
1676 Rozejm w Żurawnie podpisany między Polską i Turcją. Fiodor III Romanow został carem Rosji.
Przypisy
1670