Chorągiew pancerna koronna Tomasza Karczewskiego – oddział koronnej jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej drugiej połowy XVII wieku (okresu wojny polsko-tureckiej 1672–1676 i wojny polsko-tureckiej 1683–1699).
Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
W pierwszej połowie 1655 Rzeczpospolita przygotowywała się do odparcia szwedzkiej agresji. Sejmiki wojewódzkie, a także sejm nadzwyczajny uchwaliły podatki i nakazały zwiększenie liczebności sił zbrojnych. W drugim kwartale roku, w składzie komputu znajdowało się 86 chorągwi kozackich (pancernych) – w sumie 8039 koni. Jedną z nich była chorągiew miecznika wołyńskiego Adama Charlińskiego licząca 88 koni.
Po Adamie Charlińskim, z dniem 1 stycznia 1660 szefostwo chorągwi objął stolnik podolski Franciszek Lewoszyński.
Zrujnowana prowadzeniem walk na kilku frontach w latach 50. XVII wieku Rzeczypospolita podjęła jeszcze jeden wysiłek i wystawiła siły zbrojne liczące około 60 000 koni i porcji. Przygotowania czynione w 1660 do kampanii przeciw Rosji cechowało tworzenie wielu nowych jednostek. W kompucie wojsk koronnych z 1660 występowała 81 konna chorągiew pancerna stolnika podolskiego Franciszka Lewoszyńskiego.
Z dniem 1 lutego 1667 od stolnika podolskiego Franciszka Lewoszyńskiego przyjął szefostwo chorągwi podczaszy sanocki Tomasz Jan Karczewski.
W 1667 podpisany został traktat w Andruszowie i tym samym zakończyła się wojna z Moskwą. W tym też roku przeprowadzono redukcję wojsk koronnych o około 30%. Chorągiew kozacka oboźnego wojskowego Karczewskiego liczyła wtedy 80 koni.
W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. Oczekując na zgromadzenie się pospolitego ruszenia, hetman polny koronny Jan Sobieski zdecydował się zwalczać, wzmocnione Kozakami Piotra Doroszenki, czambuły tatarskie uderzeniami polskiej konnicy. W wyprawie na czambuły wzięła też udział chorągiew kozacka oboźnego wojskowego Karczewskiego. Chorągiew walczyła w składzie pułku królewskiego, a liczyła wtedy 80 koni. W czasie bitwy pod Komarnem prowadziła działania demonstracyjne na lewym skrzydle grupy uderzeniowej Sobieskiego. W bitwie pod Niemirowem stanowiła podjazd, który przeprawił się przez Wereszczycę. Chorągwią dowodził wtedy por. Linkiewicz. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna koronna oboźnego wojskowego i chorążego sanockiego Tomasza Karczewskiego pod dowództwem por. Romana Linkiewicza. W czasie bitwy liczyła 118 koni.
Żołnierze chorągwi chorążego lwowskiego, oboźnego wojskowego Tomasza Karczewskiego znaleźli się w kompucie wojsk koronnych pod Wiedniem w 1683 i wzięli udział w wojnie polsko-tureckiej. Pod Wiedniem chorągiew walczyła w składzie pułku T. Karczewskiego. Zgodnie z etatem chorągiew powinna posiadać 100 koni starego i 50 nowego zaciągu. Faktycznie posiadała 114 koni.
W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie, będąca w składzie pułku królewskiego, chorągiew pancerna oboźnego koronnego liczyła 150 koni.
Przedłużająca się wojna z Turcją spowodowała, że sejm warszawski w 1690 obniżył komput wojska koronnego. Zgodnie z nowym etatem chorągiew Karczewskiego liczyła 120 koni.
Po Tomaszu Karczewskim od 1691 obowiązki szefa (rotmistrza) chorągwi pełnił oboźny wojskowy, podstoli podolski Rafał Janicki.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w bitwie pod Chocimiem (1673) Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem Kategoria:Karczewscy herbu Jasieńczyk